Ngày 29/9, Cục Biến đổi khí hậu (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) phối hợp với Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) khai mạc khóa tập huấn Đào tạo, tập huấn về chính sách, công cụ giảm phát thải khí nhà kính tại Hà Nội. Khóa tập huấn dành cho cho đại diện các sở, ban, ngành và doanh nghiệp phát thải lớn phía Bắc nhằm phổ biến quy định pháp lý mới nhất, hướng dẫn đo đạc, báo cáo, thẩm định phát thải khí nhà kính đảm bảo chất lượng và minh bạch.
Khóa tập huấn thuộc chuỗi sự kiện 3 miền Bắc - Trung - Nam trong khuôn khổ dự án “Nâng cao năng lực quản lý dữ liệu và thông tin báo cáo phù hợp với yêu cầu Khung minh bạch tăng cường của Thỏa thuận Paris về biến đổi khí hậu” (dự án CBIT).
Khóa tập huấn diễn ra trong 3 ngày, từ 29/9 đến ngày 1/10. Các chuyên gia sẽ chia sẻ những nội dung liên quan đến Khung minh bạch tăng cường của Thỏa thuận Paris, hệ thống đo đạc - báo cáo - thẩm định (MRV) quốc gia và phương pháp kiểm kê khí nhà kính. Các học viên cũng được giới thiệu kỹ thuật kiểm kê khí nhà kính cho lĩnh vực: năng lượng; nông nghiệp, lâm nghiệp và sử dụng đất (AFOLU); chất thải; các quá trình công nghiệp (IPPU).
Kiểm kê khí nhà kính giúp doanh nghiệp vừa thực hiện cam kết môi trường vừa nâng cao năng lực cạnh tranh trong hoạt động sản xuất, kinh doanh dịch vụ cả ở thị trường trong nước lẫn quốc tế. (Ảnh minh họa)
Kiểm kê khí nhà kính được triển khai thực hiện ở các cấp khác nhau gồm: cấp quốc gia, cấp lĩnh vực và cấp cơ sở. Ở cấp quốc gia, Việt Nam đã thực hiện kiểm kê khí nhà kính lần đầu tiên từ năm 1994. Hoạt động này tiếp tục được triển khai qua các mốc năm 2000, 2010, 2013 và từ năm 2014, việc kiểm kê được duy trì định kỳ 2 năm một lần. Đến nay, Việt Nam đã xây dựng nền tảng kiểm kê khí nhà kính, trong đó có các lĩnh vực chính theo quy định của Ban liên Chính phủ về biến đổi khí hậu (IPCC) gồm: năng lượng; nông nghiệp, lâm nghiệp và sử dụng đất; chất thải; các quá trình công nghiệp.
Chia sẻ về nghĩa vụ thành viên Thỏa thuận Paris về biến đổi khí hậu, ông Lương Quang Huy, Trưởng phòng Quản lý phát thải khí nhà kính và bảo vệ tầng ô-dôn, Cục Biến đổi khí hậu cho biết: Việt Nam đã chính thức thực hiện trách nhiệm giảm phát thải quốc gia từ năm 2020. Để có cơ sở dữ liệu chính xác theo dõi tiến trình giảm phát thải cấp lĩnh vực, quốc gia, Việt Nam bắt buộc phải tổ chức kiểm kê khí nhà kính chi tiết từ cấp cơ sở và vận hành Khung minh bạch tăng cường (ETF), đảm bảo hoàn thành Báo cáo minh bạch 2 năm một lần (BTR) gửi lên Ban thư ký Công ước khung của Liên Hợp Quốc về biến đổi khí hậu (UNFCCC).
Các cơ sở thực hiện kiểm kê lần đầu năm 2022, sau đó là 2024. Gần đây nhất năm 2026, theo Quyết định số 42/2026/QĐ-TTg vừa được Thủ tướng Chính phủ ban hành, danh mục lĩnh vực, cơ sở phát thải khí nhà kính phải thực hiện kiểm kê khí nhà kính (cập nhật) tăng lên 2.441 cơ sở.
Thông qua hội thảo tập huấn, Cục Biến đổi khí hậu sẽ tiếp nhận các kiến phản hồi, đặc biệt từ khối doanh nghiệp để hoàn thiện cơ chế, chính sách liên quan và xây dựng những hướng dẫn kỹ thuật phù hợp. Mục tiêu nhằm bảo đảm số liệu kiểm kê của Việt Nam không chỉ được quốc tế ghi nhận mà còn tạo nền tảng vững chắc giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh trong hoạt động sản xuất, kinh doanh dịch vụ cả ở thị trường trong nước lẫn quốc tế.
Ông Lương Quang Huy nhấn mạnh: Việc thực hiện khung minh bạch của Thỏa thuận Paris tại Việt Nam là đòi hỏi cấp thiết nhằm đáp ứng Luật Bảo vệ môi trường 2020, tạo nền tảng cho việc vận hành thị trường carbon trong nước, giải quyết các rào cản thương mại như Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM), đẩy mạnh hội nhập kinh tế.
Ông Jaypalsinh Chauhan, chuyên gia quốc tế về kiểm kê khí nhà kính và MRV, điều phối viên Mạng lưới Minh bạch khí hậu châu Á (dự án CBIT) cho biết, theo các phương thức, thủ tục và hướng dẫn (MPGs) thực thi Thỏa thuận Paris, việc áp dụng Hướng dẫn IPCC năm 2006 trong kiểm kê khí nhà kính không còn dừng lại ở mức khuyến khích hay tham khảo tùy ý mà đã chính thức trở thành nghĩa vụ pháp lý bắt buộc đối với Việt Nam.
Điều này đồng nghĩa với việc toàn bộ quá trình thu thập số liệu, lựa chọn phương pháp luận và lập báo cáo kiểm kê quốc gia đều phải tuân thủ nghiêm ngặt theo đúng khung tiêu chuẩn kỹ thuật thống nhất của bộ hướng dẫn này. Cơ sở sẽ phải cung cấp chuỗi dữ liệu hàng năm, dữ liệu truy xuất được nguồn gốc và tài liệu phải được lưu trữ sẵn sàng để phục vụ thẩm tra sau đó.
Ông Akihiro Tamai, chuyên gia Trung tâm Hợp tác môi trường Quốc tế Nhật Bản (OECC) chia sẻ, yêu cầu nâng cao chất lượng kiểm kê khí nhà kính quốc gia hiện nay ngày càng cấp thiết, xuất phát từ ba áp lực chính: khối lượng bảng biểu báo cáo ngày càng đồ sộ, phức tạp; chu kỳ hoàn thành và nộp báo cáo định kỳ 2 năm một lần rất gấp rút; cùng cơ chế rà soát, đánh giá độc lập của các đoàn chuyên gia quốc tế đã trở thành nghĩa vụ bắt buộc.
Theo ông Akihiro Tamai, để báo cáo đạt chuẩn, công tác kiểm soát chất lượng không thể chỉ dừng lại ở khâu kiểm tra số liệu cuối cùng mà phải được tính toán, lồng ghép ngay từ giai đoạn lập kế hoạch. Mục tiêu nhằm tránh tính trùng hoặc bỏ sót số liệu phát thải khí nhà kính.
Thông tin về thực trạng dữ liệu trong nước, bà Nguyễn Hồng Loan, chuyên gia ETF về theo dõi tiến độ giảm phát thải khí nhà kính chia sẻ kết quả rà soát 42 nguồn phát thải - nhóm chiếm 95,1% tổng phát thải của Việt Nam. Theo đó, hầu hết hiện vẫn áp dụng phương pháp tính cơ bản, số liệu hoạt động chủ yếu gom từ trên xuống và còn thiếu các hệ số phát thải đặc thù lĩnh vực. Trong khi đó, hướng dẫn của Liên Hợp Quốc đưa ra cách tiếp cận từ dưới lên. Bà Nguyễn Hồng Loan khuyến nghị Việt Nam cần sớm ban hành hướng dẫn kỹ thuật kiểm kê quốc gia, vận hành cơ sở dữ liệu dùng chung và đồng thời số hóa quy trình báo cáo để đáp ứng các yêu cầu quốc tế.