Theo chỉ thị số 15-CT/TW, công tác bảo đảm an ninh môi trường thời gian qua đã đạt được nhiều kết quả quan trọng. Tuy nhiên, tư duy quản trị, thể chế còn hạn chế, phối hợp giữa các cơ quan và năng lực nhận diện, dự báo, cảnh báo, xử lý rủi ro; tình trạng ô nhiễm môi trường, suy thoái tài nguyên, biến đổi khí hậu, thiên tai, tội phạm và vi phạm pháp luật về môi trường còn phức tạp. Các nguy cơ, rủi ro môi trường ngày càng tác động trực tiếp tới sức chống chịu, năng lực tự chủ chiến lược và năng lực cạnh tranh quốc gia, có khả năng chuyển hóa thành các vấn đề an ninh quốc gia, an ninh con người, trật tự, an toàn xã hội.
Để chủ động phòng ngừa, bảo đảm vững chắc an ninh môi trường, tạo nền tảng cho đất nước phát triển nhanh, bền vững, Bộ Chính trị yêu cầu các cấp ủy, tổ chức đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội tập trung lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện các nhiệm vụ, giải pháp.
Cụ thể, tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, nâng cao nhận thức, trách nhiệm của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội về bảo đảm an ninh môi trường. Các cấp ủy đảng, chính quyền từ Trung ương đến cơ sở tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo công tác bảo đảm an ninh môi trường gắn với bảo vệ môi trường; tích hợp nhiệm vụ bảo đảm an ninh môi trường vào nghị quyết, chương trình công tác hàng năm và nhiệm kỳ phù hợp chức năng, nhiệm vụ; đổi mới tư duy, phương thức lãnh đạo, chỉ đạo, chủ động phòng ngừa, quản trị rủi ro từ sớm, từ xa.
Đổi mới tuyên truyền, giáo dục, hình thành văn hóa, chuẩn mực ứng xử chủ động, có trách nhiệm trước các nguy cơ, rủi ro môi trường. Phát huy hiệu quả vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội, doanh nghiệp, cộng đồng dân cư trong nhận diện, phòng ngừa, giám sát và tham gia ứng phó các nguy cơ, rủi ro môi trường; xây dựng thế trận bảo đảm an ninh môi trường từ cơ sở.
Ảnh minh họa
Bộ Chính trị yêu cầu hoàn thiện thể chế, cơ chế, chính sách; nâng cao hiệu lực quản trị rủi ro và thi hành pháp luật bảo đảm an ninh môi trường. Rà soát, hoàn thiện đồng bộ pháp luật, cơ chế, chính sách, thể chế hóa đầy đủ chủ trương của Đảng về bảo đảm an ninh môi trường; xây dựng cơ chế chỉ đạo, điều phối liên ngành về an ninh môi trường rõ trách nhiệm, thẩm quyền của các cấp, các ngành và người đứng đầu trong nhận diện, phòng ngừa, kiểm soát, ứng phó và xử lý nguy cơ, rủi ro an ninh môi trường.
Về việc chủ động phòng ngừa, kiểm soát, khắc phục các nguy cơ, rủi ro môi trường tác động đến an ninh, trật tự, Bộ Chính trị yêu cầu kiểm soát chặt chẽ các dự án, cơ sở, nguồn thải có nguy cơ ô nhiễm, sự cố môi trường nghiêm trọng, ảnh hưởng sức khỏe, tính mạng, sinh kế nhân dân. Xây dựng bộ tiêu chí phân loại, cảnh báo rủi ro an ninh môi trường, nguy cơ chuyển hóa thành vấn đề an ninh. Xử lý dứt điểm các khu vực ô nhiễm nghiêm trọng, kéo dài và các vấn đề môi trường ảnh hưởng đến đời sống nhân dân.
Bộ Chính trị yêu cầu quản trị rủi ro an ninh môi trường liên quan đến tài nguyên, năng lượng, đa dạng sinh học, biến đổi khí hậu và các thách thức mới nổi, xuyên biên giới. Theo đó, chủ động nhận diện, đánh giá, dự báo, cảnh báo và quản trị các nguy cơ, rủi ro an ninh môi trường phát sinh từ suy thoái, cạn kiệt tài nguyên, suy giảm đa dạng sinh học, biến đổi khí hậu, thiên tai cực đoan, ô nhiễm, chất thải, sinh vật ngoại lai xâm hại, sự cố hạt nhân, phóng xạ, hóa chất; từ việc triển khai các chương trình, dự án, các tác động môi trường từ bên ngoài lãnh thổ đến Việt Nam, trên tất cả các không gian phát triển; tập trung vào các nguy cơ tác động đến an ninh nguồn nước, an ninh năng lượng, an ninh sinh học, an ninh hạt nhân, nguồn lực chiến lược, các công trình, hệ thống trọng yếu, sức chống chịu và năng lực tự chủ quốc gia.
Bên cạnh đó, Bộ Chính trị yêu cầu tạo đột phá về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và dữ liệu phục vụ quản trị an ninh môi trường. Đổi mới phương thức quản trị an ninh môi trường dựa trên khoa học, công nghệ, dữ liệu và phân tích rủi ro. Phát triển hệ thống giám sát, phân tích, dự báo, cảnh báo sớm và bản đồ rủi ro an ninh môi trường trên nền tảng số.
Bộ Chính trị cũng yêu cầu năng lực phát hiện, đấu tranh, xử lý hành vi xâm hại an ninh môi trường: nâng cao chất lượng công tác nắm tình hình, điều tra cơ bản, phân tích, dự báo chiến lược. Tập trung đấu tranh, xử lý nghiêm tội phạm, vi phạm pháp luật về môi trường, tài nguyên, đa dạng sinh học, nhất là các hành vi có tổ chức, liên tỉnh, liên tuyến, xuyên quốc gia, gây hậu quả nghiêm trọng, xâm hại nguồn lực, lợi ích quốc gia. Phát huy sức mạnh tổng hợp của các bộ, ngành, cơ quan Trung ương, địa phương và lực lượng vũ trang nhân dân, trong đó lực lượng Công an nhân dân đóng vai trò nòng cốt.
Về tăng cường hội nhập, hợp tác quốc tế, bảo vệ lợi ích và nâng cao vị thế quốc gia trong quản trị an ninh môi trường, Bộ Chính trị chỉ đạo: tích cực tham gia, đóng góp xây dựng các cơ chế hợp tác quốc tế, khu vực về môi trường và an ninh môi trường. Tăng cường hợp tác, trao đổi thông tin, dự báo, cảnh báo và phối hợp xử lý các nguy cơ môi trường xuyên biên giới. Chủ động nghiên cứu, cập nhật, đánh giá tác động của các chính sách, tiêu chuẩn môi trường quốc tế, xu hướng chuyển đổi xanh, chuyển đổi năng lượng và các cơ chế thương mại mới đối với an ninh kinh tế, chuỗi cung ứng, nguồn lực chiến lược, năng lực cạnh tranh và tự chủ của đất nước; kịp thời có giải pháp thích ứng để bảo vệ, phát huy quyền và lợi ích hợp pháp của Việt Nam. Phòng ngừa, đấu tranh ngăn chặn hoạt động lợi dụng vấn đề môi trường, biến đổi khí hậu, tiêu chuẩn xanh và các cam kết quốc tế để gây sức ép, tác động chính sách, can thiệp vào công việc nội bộ của Việt Nam; sử dụng hiệu quả các công cụ chính trị, ngoại giao, pháp lý quốc tế để bảo vệ lợi ích quốc gia - dân tộc.