Sau 21 năm liên tục triển khai báo cáo Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh, báo cáo năm nay giới thiệu phiên bản Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh 2.0 và lần đầu tiên ra mắt Chỉ số hiệu quả kinh tế tư nhân (gọi tắt là BPI) lấy tên gọi mới là báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam năm 2025. Đây là bước điều chỉnh quan trọng, phản ánh yêu cầu mới của quá trình cải cách môi trường đầu tư, kinh doanh trong không gian phát triển mới của 34 tỉnh, thành phố sau khi sắp xếp đơn vị hành chính.
Báo cáo Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh năm 2025 vinh danh 5 địa phương xuất sắc nhất theo thứ tự bảng chữ cái gồm: Bắc Ninh, Đà Nẵng, Hải Phòng, Phú Thọ và Quảng Ninh. Điểm chung của nhóm này là cấu trúc điều hành khá cân bằng, với ít nhất 5 trong 9 chỉ số thành phần nằm trong nhóm 10 địa phương cao nhất cả nước.
Bên cạnh những tín hiệu cải cách, báo cáo năm nay cũng chỉ ra nhiều điểm nghẽn đáng lưu ý. Khó khăn trong tìm kiếm khách hàng tăng mạnh, khả năng tiếp cận vốn vẫn phụ thuộc nhiều vào tài sản bảo đảm, chi phí không chính thức còn xuất hiện trong một số khâu tương tác với khu vực công, trong khi năng lực đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp tư nhân còn khiêm tốn.
Vinh danh Top 5 tỉnh, thành phố có chất lượng điều hành kinh tế tiêu biểu theo kết quả PCI 2025
Theo Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh 2025, có tới 60,2% doanh nghiệp gặp khó khăn trong tìm kiếm khách hàng, mức cao nhất trong 5 năm qua. Đây là tín hiệu cho thấy sức cầu thị trường vẫn là áp lực lớn đối với doanh nghiệp, nhất là nhóm doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Tiếp cận vốn tiếp tục là một rào cản lớn. Có 75,5% doanh nghiệp cho biết không thể vay vốn nếu thiếu tài sản bảo đảm, cao hơn nhiều so với mức 33,4% tại Malaysia. Điều này cho thấy thị trường tài chính vẫn chưa thật sự tạo điều kiện thuận lợi cho những doanh nghiệp có ý tưởng kinh doanh tốt nhưng thiếu tài sản thế chấp.
Một thách thức khác là tính dự báo của môi trường chính sách còn thấp. Chỉ khoảng 6 - 8% doanh nghiệp có thể dự đoán được các thay đổi chính sách. Trong khi đó, đổi mới sáng tạo chưa trở thành động lực phổ biến trong khu vực tư nhân, khi chỉ 8,8% doanh nghiệp có hoạt động đổi mới sản phẩm, thấp hơn Malaysia, Thái Lan và mức trung bình khu vực.
Đáng chú ý, khu vực hộ kinh doanh vẫn vận hành trong điều kiện lợi nhuận mỏng, tâm lý phòng thủ là chủ đạo. Với nhóm này, gánh nặng tuân thủ pháp lý đang trở thành áp lực lớn. Đây là vấn đề cần được quan tâm trong quá trình thúc đẩy hộ kinh doanh chuyển đổi lên mô hình doanh nghiệp, nhất là khi khu vực này vẫn đóng vai trò quan trọng trong tạo việc làm và duy trì sinh kế.
Cùng với Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh 2.0, năm nay Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam lần đầu tiên ra mắt Chỉ số hiệu quả kinh tế tư nhân (BPI). Kết quả thí điểm BPI 2025 cho thấy TPHCM dẫn đầu với 5,67 điểm, tiếp theo là Hà Nội với 5,41 điểm và Quảng Ninh với 5,33 điểm.
Theo số liệu trong báo cáo, khu vực kinh tế tư nhân hiện gồm hơn 1 triệu doanh nghiệp và hơn 6,1 triệu hộ kinh doanh, tạo việc làm cho khoảng 26 triệu lao động, chiếm 50,2% tổng số việc làm trên cả nước. Những con số này cho thấy vai trò rộng lớn của khu vực tư nhân không chỉ trong tăng trưởng GDP mà còn trong ổn định việc làm, thu nhập và sức sống của nền kinh tế.
Phát biểu tại lễ công bố, ông Hồ Sỹ Hùng, Chủ tịch VCCI cho rằng, khu vực kinh tế tư nhân Việt Nam đã vượt qua giai đoạn phòng thủ, đang tích lũy nội lực và sẵn sàng bước vào giai đoạn bứt phá nếu những điểm nghẽn về thị trường, vốn và minh bạch chính sách được tháo gỡ quyết liệt trong 12 - 18 tháng tới.
Ông Hồ Sỹ Hùng nhấn mạnh: PCI 2.0 cùng BPI sẽ giúp đo lường sâu hơn chất lượng điều hành và năng lực kiến tạo của chính quyền địa phương trong giai đoạn mới. Để đạt mục tiêu có 2 triệu doanh nghiệp vào năm 2030, chính sách cần chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang tư duy đồng hành, từ giảm gánh nặng thủ tục sang kiến tạo năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp.