Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan gồm 4 điều, tập trung sửa đổi một số quy định của Luật Hải quan và các luật có liên quan, với các nhóm chính sách lớn sau:
Thứ nhất, tiếp tục đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số trong lĩnh vực hải quan; sửa đổi quy định về hồ sơ hải quan, cơ chế một cửa quốc gia, quản lý rủi ro, quản lý tuân thủ; đơn giản hóa một số điều kiện kinh doanh, cắt giảm thủ tục không còn phù hợp; tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn trong toàn bộ quy trình nghiệp vụ, hướng tới thực hiện đầy đủ hải quan số.
Thứ hai, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước; giao Chính phủ, Bộ Tài chính quy định chi tiết một số nội dung thuộc thẩm quyền nhằm bảo đảm tính chủ động, linh hoạt trong tổ chức thực hiện, phù hợp với yêu cầu cải cách hành chính và mô hình tổ chức mới.
Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn đã trình bày Báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật
Thứ ba, bổ sung các quy định đáp ứng yêu cầu quản lý trong bối cảnh mới, nhất là về kiểm định hải quan; quản lý tuân thủ; kiểm tra, giám sát hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu qua nền tảng thương mại điện tử; hoàn thiện quy định về kho ngoại quan, hàng miễn thuế, hàng hóa trung chuyển và một số nội dung phục vụ phát triển khu thương mại tỉnh, trung tâm logistics và các mô hình kinh tế mới.
Thứ tư, hoàn thiện các quy định nhằm bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, phù hợp với thực tiễn quản lý; rà soát, điều chỉnh các quy định liên quan đến tổ chức bộ máy, chức danh, thẩm quyền, trách nhiệm của các cơ quan có liên quan, bảo đảm đồng bộ trong quá trình triển khai thực hiện.
Trước khi Quốc hội biểu quyết thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày Báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật.
Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, trên cơ sở 113 lượt ý kiến của đại biểu Quốc hội tại phiên thảo luận ở tổ và hội trường, cùng Kết luận số 177 ngày 17/8/2026 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ đã ban hành Báo cáo số 610 ngày 21/8/2026, nghiêm túc tiếp thu, giải trình đầy đủ ý kiến của đại biểu Quốc hội.
Về những nội dung tiếp thu, Bộ trưởng cho biết, tiếp thu ý kiến của đại biểu Quốc hội, Bộ Tài chính đã rà soát, bổ sung vào dự thảo Luật nguyên tắc áp dụng trong trường hợp có quy định khác nhau giữa Luật Hải quan và các luật khác.
Các đại biểu tham dự kỳ họp Quốc hội ngày 23/8
Về cơ chế một cửa quốc gia và cơ quan hải quan, dự thảo Luật đã chỉnh lý khái niệm cơ chế một cửa quốc gia theo hướng làm rõ cơ chế phối hợp, chia sẻ dữ liệu qua hệ thống, thống nhất với thuật ngữ về giao dịch điện tử; đồng thời quy định nguyên tắc không yêu cầu nộp lại bản giấy đối với dữ liệu đã được chia sẻ.
Dự thảo cũng bổ sung nhiệm vụ của các nhóm chủ thể mới như doanh nghiệp bưu chính, chuyển phát nhanh, sàn giao dịch thương mại điện tử, người thực hiện dịch vụ khai hải quan, người cung cấp dịch vụ vận chuyển hàng hóa..., phù hợp với Công ước Kyoto và thông lệ quốc tế.
Về kiểm tra, giám sát hàng hóa qua nền tảng thương mại điện tử và kiểm định hải quan, Bộ trưởng cho rằng việc quy định kiểm tra, giám sát hàng hóa qua nền tảng thương mại điện tử ở cấp luật là cần thiết. Dự thảo chỉ quy định các nguyên tắc cơ bản, đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết về ngưỡng giá trị, quy trình, lộ trình xác thực định danh điện tử và trách nhiệm kết nối dữ liệu của chủ quản sàn thương mại điện tử nước ngoài không có trụ sở tại Việt Nam.
Đối với kiểm định hải quan, do còn nhiều ý kiến khác nhau về căn cứ, tiêu chí, giá trị pháp lý và ranh giới giữa giám định và kiểm tra chuyên ngành, Bộ Tài chính tiếp thu, bỏ khái niệm và các quy định về kiểm định hải quan khỏi dự thảo Luật.
Về hồ sơ hải quan, kiểm tra trị giá hải quan và quản lý hàng hóa, dự thảo Luật quy định cơ chế xử lý khi hệ thống gặp sự cố, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ, vùng sâu, vùng xa; đồng thời bổ sung hồ sơ đối với phương tiện vận tải và giao Chính phủ quy định chi tiết việc phân định trường hợp xuất khẩu, nhập khẩu cố ý và vô ý vi phạm tại văn bản dưới luật.
Về kiểm tra thực tế hàng hóa, dự thảo Luật chuẩn hóa thẩm quyền quyết định trong các trường hợp khác, chuyển từ Thủ trưởng cơ quan hải quan, nơi tiếp nhận hồ sơ sang Chi cục trưởng. Đối với hàng hóa chuyển cảng, dự thảo giao Bộ trưởng Bộ Tài chính quy định chi tiết về trách nhiệm và cơ chế xử lý.
Về kho bãi, kho ngoại quan, địa điểm thu gom hàng lẻ, hàng miễn thuế và hàng hóa vận chuyển chịu sự giám sát của hải quan, cả nước hiện có một kho bảo thuế tại TPHCM. Do đó, việc bãi bỏ chế định này dự kiến không tạo ra tác động đáng kể.
Dự thảo Luật cũng chỉnh lý quy định về địa điểm kinh doanh hàng miễn thuế theo hướng chỉ quy định khu vực cách ly, khu vực hạn chế và các khu vực khác theo quy định của pháp luật; đồng thời bổ sung cơ chế phối hợp giữa cơ quan hải quan và UBND cấp tỉnh. Điều kiện về hạ tầng kỹ thuật để thành lập kho ngoại quan, địa điểm thu gom hàng lẻ được quy định thống nhất với pháp luật về quản lý ngoại thương và các điều ước quốc tế.
Bên cạnh đó, dự thảo bổ sung quy định tương thích với cơ chế quá cảnh ASEAN, mở rộng việc giám sát tuyến đường thông qua định vị vệ tinh.
Về kiểm tra, giám sát, tạm dừng làm thủ tục hải quan liên quan đến sở hữu trí tuệ và kiểm tra sau thông quan, tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội, dự thảo Luật bổ sung cụm từ “quá cảnh” vào khoản 3 điều 73; đồng thời rà soát, bổ sung đồng bộ các điều, khoản, tên chương, mục liên quan đến Luật Sở hữu trí tuệ. Đối với kiểm tra sau thông quan, dự thảo được chỉnh lý theo hướng bảo đảm tính khả thi, thuận lợi trong áp dụng.
Về đề nghị bổ sung chủ quản sàn giao dịch hàng hóa và doanh nghiệp khai hải quan, Bộ trưởng cho biết, hoạt động mua bán hàng hóa qua sàn giao dịch hàng hóa được thực hiện theo Luật Thương mại, không phát sinh hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu nên không thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật Hải quan.
Đối với kiến nghị về chính sách ưu tiên đối với doanh nghiệp khoa học, công nghệ, công nghệ cao, bán dẫn, ứng dụng blockchain, công nhận kết quả kiểm tra giữa Việt Nam và các đối tác..., phần lớn các chính sách này đã được quy định tại Luật Hải quan hiện hành hoặc các luật chuyên ngành khác. Về thời hạn lưu kho ngoại quan, quy định hiện hành phù hợp với Công ước Kyoto sửa đổi và thông lệ quốc tế nên Bộ Tài chính đề nghị giữ nguyên.
Riêng về thẩm quyền chủ trì của cơ quan hải quan tại điều 88, Bộ Tài chính đề nghị giữ nguyên như Luật hiện hành, phù hợp với chủ trương một việc chỉ giao một cơ quan chủ trì, chịu trách nhiệm chính, đồng thời bảo đảm đúng chức năng, nhiệm vụ của cơ quan hải quan.
Thực tế, giai đoạn 2021 - 2025, cơ quan hải quan đã bắt giữ và xử lý 81.928 vụ vi phạm, chuyển khởi tố 176 vụ. Riêng 7 tháng đầu năm 2026, cơ quan hải quan đã xử lý 13.413 vụ, chuyển khởi tố 7 vụ.