Ngày 26/8, tại Hà Nội, Viện Công nghệ và Đổi mới sáng tạo doanh nghiệp (Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam - VCCI) phối hợp tổ chức hội thảo “Áp lực CBAM, ESG và tiêu chuẩn xanh toàn cầu - Giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp khu công nghiệp”.
Phát biểu khai mạc hội thảo, ông Hoàng Quang Phòng, Phó Chủ tịch VCCI cho biết, chuyển đổi xanh đang diễn ra nhanh chóng và ngày càng tác động trực tiếp đến hoạt động sản xuất, đầu tư, thương mại của doanh nghiệp. Các yêu cầu về giảm phát thải carbon, sử dụng năng lượng hiệu quả, truy xuất dữ liệu và thực hiện trách nhiệm về môi trường, xã hội, quản trị (ESG) không còn chỉ mang tính định hướng mà đang từng bước trở thành điều kiện để doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng, tiếp cận thị trường, nguồn vốn và hợp tác với các đối tác quốc tế.
Đối với doanh nghiệp trong khu công nghiệp, nơi tập trung phần lớn hoạt động sản xuất, tiêu thụ năng lượng và xuất khẩu, sức ép này càng rõ nét. Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của Liên minh châu Âu cùng các tiêu chuẩn xanh ngày càng cao tại nhiều thị trường đang đặt ra yêu cầu cấp thiết về kiểm kê phát thải, quản trị dữ liệu carbon, sử dụng năng lượng hiệu quả và xây dựng lộ trình giảm phát thải có thể đo lường, kiểm chứng.
Các yêu cầu về giảm phát thải carbon, sử dụng năng lượng hiệu quả, truy xuất dữ liệu và thực hiện trách nhiệm về môi trường, xã hội, quản trị (ESG) đang từng bước trở thành điều kiện để doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng, tiếp cận thị trường, nguồn vốn và hợp tác với các đối tác quốc tế
Tuy nhiên, dù nhận thức được yêu cầu chuyển đổi, nhiều doanh nghiệp vẫn gặp không ít khó khăn trong quá trình triển khai. Không ít doanh nghiệp chưa xác định được điểm bắt đầu, thiếu dữ liệu và công cụ đo lường, hạn chế về công nghệ, nhân lực, nguồn vốn; đồng thời còn lúng túng trong việc lựa chọn giải pháp phù hợp với quy mô và đặc thù sản xuất.
Ông Hoàng Quang Phòng cho rằng, chuyển đổi xanh và chuyển đổi số cần được triển khai song hành, trong đó công nghệ không chỉ là công cụ giúp doanh nghiệp giảm chi phí hay nâng cao năng suất mà còn là chìa khóa để hình thành mô hình sản xuất thông minh, carbon thấp và tăng cường năng lực cạnh tranh bền vững trong bối cảnh “luật chơi” của thương mại toàn cầu đang thay đổi nhanh chóng.
Thông tin tại hội thảo, ông Nguyễn Bá Hải, Phó Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ xúc tiến thương mại và đầu tư, Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương) cho biết, kể từ năm 2026, EU chính thức bước vào giai đoạn vận hành đầy đủ của CBAM, áp dụng đối với các nhóm hàng có cường độ phát thải cao như: sắt thép, nhôm, xi măng, phân bón, hydro và điện năng. Đây không còn là quy định mang tính khuyến nghị mà trở thành hàng rào phi thuế quan thực sự, gắn trực tiếp chi phí carbon vào giá thành hàng hóa nhập khẩu vào thị trường EU.
Theo ông Nguyễn Bá Hải, CBAM và các tiêu chuẩn xanh toàn cầu đang tạo sức ép ngày càng lớn đối với doanh nghiệp Việt Nam, nhất là các doanh nghiệp trong khu công nghiệp. Tuy nhiên, đây cũng là động lực để doanh nghiệp tái cơ cấu sản xuất theo hướng bền vững, nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu và củng cố năng lực cạnh tranh dài hạn.
Ông Nguyễn Bá Hải chia sẻ, Chính phủ vừa phê duyệt Chương trình vươn ra thị trường quốc tế giai đoạn 2026 - 2035 (Chương trình GoGlobal). Đối với các thị trường giá trị cao, tiêu chuẩn khắt khe như EU, Hoa Kỳ, Nhật Bản, chương trình xác định định hướng ưu tiên nâng chuẩn chất lượng và trách nhiệm môi trường - xã hội, số hóa nguồn gốc, đồng thời khuyến khích doanh nghiệp đầu tư xây dựng kho ngoại quan, trung tâm phân phối và mạng lưới đối tác bán lẻ tại thị trường xuất khẩu.
Chương trình cũng đề ra nhiệm vụ hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa đáp ứng yêu cầu ESG trong thương mại quốc tế, bao gồm các quy định, tiêu chuẩn về môi trường, phát thải carbon thấp và kinh tế tuần hoàn. Đây là nhóm giải pháp thiết thực với phần lớn doanh nghiệp tại các khu công nghiệp. Đồng thời xây dựng hệ sinh thái đồng bộ hỗ trợ doanh nghiệp tư nhân vươn ra thị trường quốc tế, trong đó có hệ thống dịch vụ về xúc tiến xuất khẩu, chuyển đổi số, tài chính - tín dụng xanh và tiêu chuẩn, chứng nhận quốc tế, với vai trò đầu mối điều phối được giao cho Bộ Công Thương.
TS. Nguyễn Minh Thảo, Trưởng Ban Nghiên cứu môi trường kinh doanh và năng lực cạnh tranh, Viện Nghiên cứu chính sách và chiến lược khuyến nghị doanh nghiệp cần thường xuyên cập nhật các chính sách xanh liên quan đến sản phẩm, chủ động chuẩn bị và hành động sớm; đồng thời nâng cao năng lực về vốn, công nghệ, kỹ thuật, nhân lực, quản trị. Về dài hạn, doanh nghiệp cần quản lý phát thải trên toàn bộ chuỗi sản xuất, sử dụng hiệu quả tài nguyên, giảm chất thải, phát triển năng lượng sạch, thúc đẩy cộng sinh công nghiệp và thực hiện báo cáo ESG.