Ngày 13/11, tại phường Xuân Hương-Đà Lạt, Hội thảo khoa học với sự tham gia của ông Đinh Văn Tuấn, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lâm Đồng; ông Jonathan Wallace Baker, Trưởng đại diện Văn phòng UNESCO tại Việt Nam; đại biểu đại diện các cơ quan Trung ương, các địa phương thuộc Mạng lưới các Thành phố sáng tạo UNESCO; các nhà khoa học, chuyên gia, nhà nghiên cứu, các nghệ sĩ, nghệ nhân, các doanh nghiệp, tổ chức hoạt động trong lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật.
Chủ trì Hội thảo khoa học
Hội thảo diễn ra một ngày với 7 chủ đề, gồm: Cấu trúc và động lực của hệ sinh thái âm nhạc Đà Lạt: tiếp cận lập bản đồ tài nguyên sáng tạo (Creative Mapping). Kinh nghiệm quốc tế xây dựng báo cáo giám sát và kế hoạch hành động của các Thành phố Âm nhạc UNESCO: hàm ý cho Đà Lạt. Xây dựng hệ thống chỉ số giám sát Thành phố sáng tạo Âm nhạc Đà Lạt trên cơ sở Bộ chỉ số Văn hóa 2030. Tác động xã hội của danh hiệu UNESCO qua nhận thức của cư dân, nghệ sĩ và du khách: kết quả điều tra xã hội học. Đánh giá chiến lược sau giai đoạn đầu gia nhập UCCN và đề xuất các trụ cột ưu tiên 2027 - 2031. Kiến nghị khung Kế hoạch hành động 2027 - 2031: chương trình trọng điểm, chỉ tiêu và cơ chế thực hiện. Đà Lạt - Từ cam kết đến kiến tạo: tổng hợp luận cứ khoa học cho Báo cáo UCCN 2027 và Kế hoạch hành động 2027 - 2031.
Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lâm Đồng Đinh Văn Tuấn nhấn mạnh, danh hiệu UNESCO là động lực và nền tảng cho một quá trình phát triển lâu dài, thực chất và bền vững
Từng bước cụ thể hóa các sáng kiến, cam kết
Ngày 31/10/2023, Đà Lạt chính thức được UNESCO công nhận là Thành phố Sáng tạo Âm nhạc, trở thành thành phố đầu tiên của Việt Nam gia nhập lĩnh vực Âm nhạc thuộc Mạng lưới các Thành phố Sáng tạo của UNESCO. Dấu mốc này vừa khẳng định một địa danh có nhiều dư địa về âm nhạc truyền thống và hiện đại; mở ra cơ hội quan trọng để phát huy các giá trị văn hóa, thúc đẩy giao lưu, hợp tác quốc tế, phát triển công nghiệp văn hóa và từng bước khẳng định vị thế của địa phương trên bản đồ sáng tạo của khu vực và thế giới.
Ông Jonathan Wallace Baker, Trưởng Đại diện UNESCO tại Việt Nam cho rằng, Thành phố sáng tạo của UNESCO là sự ghi nhận những thành tựu và mang ý nghĩa lớn hơn là một cam kết đối với tương lai
Thay mặt lãnh đạo UBND tỉnh Lâm Đồng và Ban Chỉ đạo hoạt động Thành phố Sáng tạo Âm nhạc của UNESCO, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lâm Đồng Đinh Văn Tuấn phát biểu: “Danh hiệu UNESCO không phải là đích đến cuối cùng, mà phải là động lực và nền tảng cho một quá trình phát triển lâu dài, thực chất và bền vững. Giá trị của danh hiệu không chỉ nằm ở sự ghi nhận của quốc tế hay hiệu quả quảng bá hình ảnh địa phương, mà quan trọng hơn phải được thể hiện bằng những chuyển biến cụ thể trong đời sống văn hóa; sự phát triển của cộng đồng sáng tạo; cơ hội hoạt động, nghề nghiệp cho nghệ sĩ, nghệ nhân; việc bảo tồn, trao truyền và phát huy di sản âm nhạc; cũng như những đóng góp thiết thực của âm nhạc đối với phát triển kinh tế - xã hội và nâng cao chất lượng cuộc sống của Nhân dân”.
Văn hóa truyền thống của Đà Lạt vừa là bản sắc thế mạnh vừa trở thành thành tố quan trọng của thành phố Âm nhạc
Tỉnh Lâm Đồng đang từng bước cụ thể hóa các sáng kiến, cam kết trong hồ sơ ứng cử thành những nhiệm vụ, chương trình cụ thể, phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương. Theo đó, Lâm Đồng đã xác định một số định hướng trọng tâm như tiếp tục bảo tồn và phát huy các giá trị di sản âm nhạc truyền thống; phát triển hệ sinh thái âm nhạc và các không gian sáng tạo; chú trọng giáo dục, đào tạo và phát triển nguồn nhân lực âm nhạc; tăng cường hợp tác quốc tế và liên kết giữa các thành phố sáng tạo; gắn phát triển âm nhạc với công nghiệp văn hóa, du lịch văn hóa và kinh tế sáng tạo…
Tham gia Hội thảo, ông Jonathan Wallace Baker Trưởng Đại diện UNESCO tại Việt Nam cho rằng, việc trở thành thành viên của Mạng lưới các Thành phố sáng tạo của UNESCO trong lĩnh vực Âm nhạc của Đà Lạt vừa là sự ghi nhận những thành tựu đã đạt được, vừa mang ý nghĩa lớn hơn là một cam kết đối với tương lai. Đó là cam kết đặt văn hóa và sáng tạo ở vị trí trung tâm trong quá trình phát triển đô thị, đồng thời tạo ra những cơ hội thiết thực cho các nghệ sĩ, cộng đồng và các thế hệ mai sau.
Đà Lạt đã thu hút nhiều tên tuổi âm nhạc quốc tế như Boney M, Liz Mitchell, Joy và Samantha Fox tại "Dalat Spring Concert” (năm 2024)
“Để một Thành phố sáng tạo Âm nhạc phát triển, bên cạnh việc tổ chức thành công các lễ hội và sự kiện văn hóa, cần xây dựng một hệ sinh thái sáng tạo vững mạnh và bao trùm. Trong hệ sinh thái đó, các nghệ sĩ, cơ sở giáo dục, tổ chức văn hóa, doanh nghiệp và cộng đồng địa phương có thể hợp tác và cùng phát triển. Việc tiếp tục đầu tư vào phát triển tài năng sáng tạo, cơ sở hạ tầng văn hóa và mở rộng cơ hội thực hành, biểu đạt nghệ thuật có ý nghĩa thiết yếu đối với việc duy trì đà phát triển này”, ông Jonathan Wallace Baker nhấn mạnh.
Mô hình âm nhạc Phố Bên Đồi đang định hình và phát triển đúng hướng ở Đà Lạt
Trưởng Đại diện UNESCO tại Việt Nam đồng thời nhấn mạnh đến một nhiệm vụ quan trọng khác đó là bảo vệ sự đa dạng văn hóa song song với khuyến khích đổi mới sáng tạo. Những truyền thống âm nhạc đặc sắc của Đà Lạt và các hình thức biểu đạt văn hóa của cộng đồng địa phương là nền tảng quý giá cho sáng tạo đương đại. Với UNESCO, tổ chức cam kết tiếp tục đồng hành cùng Đà Lạt trong quá trình xây dựng hệ sinh thái sáng tạo âm nhạc.
Bà Trần Thị Vũ Loan, Phó Chủ tịch UBND thành phố Đà Lạt trước đây, hiện là Chủ tịch UBND phường Xuân Hương-Đà Lạt tham luận
Nhiều kiến giải xây dựng hệ sinh thái sáng tạo, phát triển bền vững và diện rộng
Các nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lý gửi tới ban tổ chức 29 tham luận chuyên sâu bao gồm những cơ sở lý luận và thực tiễn đối với địa phương Đà Lạt và vùng phụ cận đô thị này. Theo nhận định của PGS.TS. Lê Văn Toàn, Ủy viên Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia, Nguyên Giám đốc Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, âm nhạc truyền thống của các dân tộc thiểu số (DTTS) tỉnh Lâm Đồng đang chịu tác động sâu sắc của toàn cầu hóa, đô thị hóa, du lịch và truyền thông số. Đặt vấn đề trong bối cảnh Đà Lạt là Thành phố sáng tạo Âm nhạc của UNESCO, tác giả đề xuất nhóm chỉ số theo dõi quyền văn hóa của cộng đồng DTTS phục vụ Báo cáo định kỳ UCCN năm 2027 và năm nhóm giải pháp lấy cộng đồng làm trung tâm. Bao gồm: Đặt cộng đồng vào vị trí trung tâm của mọi chính sách bảo tồn; Đổi mới không gian và phương thức trao truyền; Ứng dụng công nghệ số trong lưu giữ và quảng bá; Nâng cao chính sách đãi ngộ nghệ nhân và phát triển du lịch có trách nhiệm; Hoàn thiện dữ liệu và cơ chế giám sát gắn với Báo cáo UCC.
Từ trường hợp Đà Lạt - Thành phố sáng tạo Âm nhạc của UNESCO, PGS, TS. Lâm Nhân đề xuất nhìn nhận chuẩn hóa thuật ngữ như một dạng hạ tầng tri thức của hệ sinh thái sáng tạo, qua đó góp phần mở rộng cách tiếp cận về vai trò của tiêu chuẩn quốc gia trong phát triển hệ sinh thái văn hóa và sáng tạo tại các Thành phố sáng tạo của UNESCO. Tác giả cho rằng, “Vai trò của tiêu chuẩn không phải là trực tiếp tạo ra tác phẩm, sự kiện hay giá trị kinh tế, mà là tạo điều kiện cho tri thức âm nhạc được chuẩn hóa, chia sẻ và kết nối giữa các chủ thể”.
Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lâm Đồng và Trường đại học Văn hóa Thành phố Hồ Chí Minh ký kết thỏa thuận hợp tác toàn diện về văn hóa tại Hội thảo
Di sản âm nhạc là thực hành sống, không chỉ là sản phẩm biểu diễn. Từ tham gia hình thức đến đồng quyết định. Trên cơ sở này, PGS.TS. Đinh Công Tuấn nêu những vấn đề quản trị cần giải quyết là: Nguy cơ tách âm nhạc truyền thống khỏi bối cảnh văn hóa; Vấn đề phân chia lợi ích và quyền sử dụng tư liệu; Sự không đồng đều trong khả năng tham gia; Mối quan hệ giữa tăng trưởng sự kiện và chất lượng môi trường đô thị. Tác giả kết luận, Đà Lạt là Thành phố sáng tạo của UNESCO là danh hiệu quốc tế chỉ tạo lập điều kiện kết nối; hiệu quả thực chất phụ thuộc vào năng lực tổ chức hệ sinh thái sáng tạo, khả năng duy trì thực hành di sản và mức độ thụ hưởng của cộng đồng. Do đó, “cần chuyển trọng tâm từ đánh giá quy mô sự kiện sang xem xét quyền tham gia, năng lực truyền dạy, cơ chế phân chia lợi ích và tác động đối với đời sống văn hóa”.
Căn cứ vào tám tiêu chí về danh hiệu ‘Thành phố sáng tạo Âm nhạc’ của UNESCO và thực tế xã hội, PGS.TS Nguyễn Thế Truyền đề xuất 4 điểm: Đưa âm nhạc dân gian vào học đường; Trên mạng xã hội và sóng phát thanh, truyền hình; Vấn đề nghệ nhân; Chủ trương nghiên cứu chuyên sâu.
Toàn cảnh Hội thảo khoa học
Thành phố sáng tạo, xét đến cùng là năng lực sáng tạo được nuôi dưỡng trong cộng đồng. Để danh hiệu thực sự bền vững, cần một chuyển biến về chất: từ “làm cho cộng đồng” sang “cùng cộng đồng làm”, từ bảo vệ di sản sang đồng sáng tạo trên nền di sản. “Cộng đồng là chủ thể, và cũng là bảo chứng bền vững nhất của Thành phố sáng tạo” (PGS.TS. Đặng Văn Bài, TS. Nguyễn Thị Thu Trang).
Đồng hành với quá trình xác lập, định hình và phát triển của Thành phố âm nhạc UNESCO - Đà Lạt, PGS.TS. Nguyễn Thị Thu Phương, Viện trưởng Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam khẳng định: “Quá trình nhận diện ban đầu đã phần nào cho thấy nỗ lực của Lâm Đồng và các cộng đồng sáng tạo trong việc tiếp nối cam kết của Đà Lạt với Mạng lưới các Thành phố Sáng tạo UNESCO (UCCN) sau sắp xếp đơn vị hành chính. Các hoạt động âm nhạc cộng đồng, giao lưu quốc tế và công tác chuẩn bị Festival Âm nhạc quốc tế Lang Biang là những bước triển khai đáng ghi nhận”...
Đà Lạt đã và đang phát huy các hoạt động âm nhạc cộng đồng và giao lưu quốc tế thành công
Phó Chủ tịch UBND thành phố Đà Lạt trước đây, hiện là Chủ tịch UBND phường Xuân Hương - Đà Lạt, bà Trần Thị Vũ Loan đã chia sẻ đại biểu dự Hội thảo về những kết quả nổi bật trong triển khai các sáng kiến của Đà Lạt, đồng thời việc chuyển đổi mô hình hành chính năm 2025 và yêu cầu bảo đảm tính liên tục của cam kết UCCN… “Tôi cho rằng, để Đà Lạt thực sự trở thành một Thành phố Sáng tạo Âm nhạc có bản sắc và phát triển bền vững, cần chuyển mạnh từ tư duy tổ chức sự kiện sang tư duy kiến tạo hệ sinh thái sáng tạo; từ việc quảng bá danh hiệu sang nâng cao chất lượng thực hiện cam kết; từ khai thác giá trị văn hóa sang bảo tồn, phát huy và tạo điều kiện để những giá trị ấy tiếp tục được sáng tạo, lan tỏa trong đời sống đương đại”, bà Trần Thị Vũ Loan nhận định…