Phát biểu tại hội thảo, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành nhấn mạnh: Giải quyết vấn đề ngập lụt đô thị cần được đặt trong tổng thể quản lý tài nguyên nước, quy hoạch đô thị và quản trị rủi ro thiên tai.
Đây cũng là hướng tiếp cận phù hợp với yêu cầu mới trong công tác phòng, chống thiên tai và ứng phó biến đổi khí hậu. Thông báo số 117 ngày 4/7/2026 của Văn phòng Trung ương Đảng về công tác phòng, chống bão lũ, thiên tai cực đoan và biến đổi khí hậu cũng yêu cầu chuyển mạnh từ ứng phó bị động sang quản trị rủi ro chủ động; từ xử lý hậu quả sang phòng ngừa từ sớm, từ xa; từ cách làm chủ yếu dựa vào kinh nghiệm sang dựa trên dữ liệu khoa học, công nghệ và pháp luật. Đặc biệt, yêu cầu phòng ngừa phải đi trước một bước, từ quy hoạch, đầu tư, tiêu chuẩn xây dựng, hành lang thoát lũ đến quản lý sông suối, thoát nước đô thị và cảnh báo sớm.
Tư duy này tiếp tục được nhấn mạnh tại Kết luận số 75 ngày 28/7/2026 của Ban Chấp hành Trung ương về bảo vệ môi trường và chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu trong thời kỳ mới. Đó là chuyển từ ứng phó thụ động sang chủ động; từ quản lý hành chính sang quản trị hiện đại dựa trên dữ liệu và mức độ rủi ro; từ quản lý phân tán theo ngành, địa giới sang quản trị tổng hợp liên ngành, liên vùng.
Theo Thứ trưởng Lê Công Thành, đây chính là nền tảng tư duy cần được cụ thể hóa trong quản lý ngập lụt đô thị và lưu vực sông. Quy hoạch và phát triển phải nằm trong giới hạn sinh thái, phù hợp với khả năng chịu tải của môi trường, đồng thời chú trọng các giải pháp dựa vào tự nhiên, hạ tầng xanh tại đô thị và khu dân cư.
Cần thay đổi cách tiếp cận đối với ngập lụt đô thị, không chỉ tập trung tiêu thoát nước mà phải quản lý rủi ro ngay từ khâu quy hoạch, đầu tư và tổ chức không gian. (Ảnh minh họa)
Thứ trưởng Lê Công Thành cho rằng, cần thay đổi cách tiếp cận đối với ngập lụt đô thị, không chỉ tập trung tiêu thoát nước mà phải quản lý rủi ro ngay từ khâu quy hoạch, đầu tư và tổ chức không gian. Trong đó, cần giữ và phục hồi không gian dành cho nước, bảo vệ hành lang thoát lũ, tăng cường hồ điều hòa, vùng giữ nước và hạ tầng xanh.
Nói cách khác, đô thị cần có khả năng “sống cùng nước” ở mức độ nhất định, thay vì tìm cách loại bỏ hoàn toàn nước khỏi không gian đô thị. Những hồ điều hòa, vùng trũng, mặt nước, không gian xanh hay các khu vực có khả năng tạm trữ nước cần được nhìn nhận như một phần của hạ tầng chống ngập, chứ không đơn thuần là quỹ đất có thể chuyển đổi cho các mục đích khác.
Thứ trưởng Lê Công Thành cho biết, đây cũng là bài toán đòi hỏi sự kết hợp giữa giải pháp công trình và phi công trình. Các công trình tiêu thoát nước vẫn cần được đầu tư nhưng phải song hành với quản lý đất đai, kiểm soát phát triển đô thị, bảo vệ hành lang thoát lũ, tăng khả năng trữ nước và nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo.
Tại hội thảo, đại diện JICA, ông Moriyasu Kunihiro, cố vấn về quản lý rủi ro thiên tai đang làm việc tại Cục Quản lý đê điều và phòng, chống thiên tai và ông Aoyama Yoshihiko, cố vấn trưởng dự án “Nâng cao năng lực hoàn thiện khung pháp lý quản lý thoát nước và xử lý nước thải đô thị” đã chia sẻ những kinh nghiệm cũng như bài học thực tiễn của Nhật Bản trong công tác quản lý ngập lụt đô thị.
Trong bài trình bày, ông Moriyasu Kunihiro giới thiệu quá trình phát triển của các chính sách kiểm soát lũ lụt tổng hợp tại Nhật Bản, đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của việc lập quy hoạch theo lưu vực sông. Ông cũng phân tích sự cần thiết của cơ chế phối hợp và điều phối hiệu quả giữa quản lý sông ngòi, quy hoạch đô thị và lĩnh vực thoát nước.
Bên cạnh đó, ông Aoyama Yoshihiko đã giới thiệu ví dụ điển hình của lưu vực sông Neya ở Osaka về cơ chế quản lý lũ lụt toàn diện dựa trên phương châm "Tiêu thoát, lưu trữ nước mưa và giảm dòng chảy bề mặt", cũng như các biện pháp vận hành đồng bộ giữa hệ thống sông ngòi, công trình thoát nước, trạm bơm và các hồ điều tiết.
Trong thời gian tới, JICA sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các cơ quan đối tác liên quan để góp phần vào việc tăng cường phòng, chống ngập lụt tại Việt Nam.
GS.TS Nguyễn Trung Việt, Hiệu trưởng Trường Đại học Thủy lợi, đơn vị đăng cai tổ chức hội thảo cho biết, nhà trường đang tập trung đẩy mạnh nghiên cứu ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data) và viễn thám trong mô phỏng, cảnh báo sớm ngập lụt theo thời gian thực; coi đây là chìa khóa then chốt để giải quyết bài toán quản lý lưu vực trong kỷ nguyên số.
GS.TS Nguyễn Trung Việt chia sẻ, thông qua sự đồng hành của các đối tác lâu năm như JICA Nhật Bản, Trường Đại học Thủy lợi sẽ tiếp tục tiếp thu, chọn lọc các công nghệ, mô hình quản trị tiên tiến trên thế giới để đào tạo đội ngũ kế cận và chuyển giao vào điều kiện thực tế của Việt Nam...