Ngày 21/4, tọa đàm "Tiết kiệm điện và điện mặt trời áp mái: Giải pháp giảm áp lực cung ứng điện giai đoạn 2026 - 2030" diễn ra tại TPHCM. Tọa đàm do báo Công Thương phối hợp với Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), Tổng công ty Điện lực miền Nam (EVNSPC) tổ chức.
Hiện nay, cả nước đang bước vào mùa nắng nóng, đặc biệt tại khu vực phía Nam. Nhu cầu tiêu thụ điện được dự báo tăng mạnh trong các tháng cao điểm mùa khô. Điều này tạo áp lực lớn đối với việc cung cấp điện, không chỉ tại miền Nam mà còn đối với toàn bộ hệ thống điện quốc gia.
Quang cảnh tọa đàm
Phát biểu tại tọa đàm, Phó Cục trưởng Cục Điện lực (Bộ Công Thương) Trịnh Quốc Vũ cho biết, trên cơ sở mục tiêu phấn đấu tăng trưởng GDP năm 2026 từ 10% trở lên, đồng thời căn cứ thực tế tăng trưởng nhu cầu phụ tải điện năm 2025 cùng với việc dự báo, đánh giá các yếu tố đầu vào như nhu cầu phụ tải, tình hình thủy văn, khả năng cung cấp nhiên liệu, tiến độ nguồn điện và lưới điện, Bộ Công Thương đã phê duyệt 3 phương án tăng trưởng phụ tải điện.
Thứ nhất là kịch bản cơ sở, với mức tăng nhu cầu phụ tải của toàn hệ thống điện dự kiến ở mức 8,5% so với năm 2025. Thứ hai là kịch bản điều hành. Theo phương án này, phụ tải điện của hệ thống được dự báo có thể tăng tới 11,7% so với năm trước. Thứ ba là kịch bản dự phòng. Ở kịch bản này, trong những tháng cao điểm mùa khô, nhu cầu điện có khả năng tăng lên tới 14,1% - đây là một mức rất cao.
Ông Trịnh Quốc Vũ chia sẻ: Theo số liệu thống kê, trong 4 tháng đầu năm 2026, phụ tải điện tăng khoảng 6,6%. Theo dự báo của các tổng công ty điện lực, mức tăng của toàn hệ thống trong 6 tháng đầu năm có thể đạt 8,5%, tức là bám khá sát kịch bản cơ sở. Tuy nhiên, chúng ta vẫn phải chuẩn bị các phương án dự phòng để ứng phó với những biến động bất thường của nhu cầu phụ tải, nhất là trong bối cảnh thời tiết có thể diễn biến khó lường.
Ông nhấn mạnh, bên cạnh công tác điều hành nguồn và lưới điện nhằm bảo đảm khả năng cung ứng, đồng thời chủ động ứng phó với các tình huống phát sinh, rất cần sự chung tay của người dân, cộng đồng doanh nghiệp và toàn xã hội trong việc nâng cao hiệu quả sử dụng điện, cũng như đẩy mạnh tiết kiệm điện.
Về việc phát triển năng lượng tái tạo, ông Trịnh Quốc Vũ thông tin, trong Quy hoạch điện VIII, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt chương trình phát triển các nguồn điện với một kịch bản phát triển năng lượng tái tạo rất tham vọng. Theo đó, từ nay đến năm 2030, tổng công suất điện mặt trời được định hướng phát triển trong khoảng từ 46.000 đến 73.000 MW. Nếu nhìn vào thực tế hiện nay, tổng công suất điện mặt trời của Việt Nam, bao gồm điện mặt trời mái nhà và điện mặt trời quy mô lớn đã đạt hơn 19.000 MW. Với quy mô đó, Việt Nam đã trở thành một trong những quốc gia dẫn đầu Đông Nam Á về phát triển điện mặt trời. Tuy nhiên, theo định hướng mới của Quy hoạch điện VIII, quy mô phát triển lĩnh vực này trong thời gian tới sẽ còn tăng rất nhanh và rất mạnh.
Trong tổng công suất khoảng 46.000 MW điện mặt trời, mục tiêu đặt ra là phát triển khoảng 26.000 MW điện mặt trời mái nhà và hơn 20.000 MW điện mặt trời tập trung. Để hiện thực hóa mục tiêu này, trước hết, trong Quy hoạch điện VIII, Thủ tướng Chính phủ đã xác định rõ mục tiêu đến năm 2030 sẽ có 50% mái nhà của các cơ quan công sở và hộ gia đình được lắp đặt, che phủ bằng điện mặt trời.
Để đạt được mục tiêu đó, hiện nay, Bộ Công Thương đang được Chính phủ giao xây dựng, trình Thủ tướng Chính phủ ban hành một quyết định về cơ chế khuyến khích, thúc đẩy phát triển điện mặt trời mái nhà trong các hộ gia đình. Dự thảo quyết định này đã được xây dựng, gửi xin ý kiến các Bộ, ngành và hiện đang trình Thủ tướng Chính phủ xem xét, phê duyệt.
Điện mặt trời áp mái được coi là một trong những giải pháp quan trọng góp phần giảm áp lực cung ứng điện
Ông Trịnh Quốc Vũ nhấn mạnh: Bộ Công Thương kỳ vọng, khi các cơ chế hỗ trợ phát triển điện mặt trời mái nhà cho hộ gia đình được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt sẽ là cú hích quan trọng để tạo thêm động lực, đồng thời tháo gỡ những rào cản, vướng mắc, qua đó thúc đẩy mạnh mẽ việc phát triển điện mặt trời mái nhà trong giai đoạn tới.
Theo ông, nếu chúng ta có được cơ chế phù hợp, đồng thời tháo gỡ các rào cản và vướng mắc về thủ tục hành chính thì hoàn toàn có cơ sở để tin tưởng rằng mục tiêu phát triển công suất và sản lượng điện mặt trời mái nhà theo Quy hoạch điện VIII là khả thi.
Bên cạnh đó, theo thời gian, giá bán lẻ điện cũng có thể chịu tác động từ việc giá nhiên liệu đầu vào tăng lên nên vẫn sẽ có những biến động nhất định. Trong khi đó, điện mặt trời mái nhà lại có mức đầu tư tương đối ổn định hơn và hiệu quả có thể nhìn thấy rõ. Vì vậy, cơ quan chức năng rất mong các khách hàng nhận diện đầy đủ những ưu thế của điện mặt trời mái nhà để tiếp tục đầu tư trong thời gian tới.
Ông Nguyễn Quốc Trung, Phó Tổng giám đốc Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và thị trường điện Quốc gia (NSMO) cho biết: Hiện nay, tổng công suất lắp đặt của hệ thống điện mặt trời vào khoảng 19.000 - 20.000 MW. Nếu tính toàn bộ các nguồn năng lượng tái tạo, gồm điện mặt trời mái nhà, điện mặt trời trang trại, điện gió và một số nguồn khác, tổng công suất lắp đặt của toàn hệ thống có thể lên tới khoảng 24.000 MW.
Riêng với điện mặt trời mái nhà, theo số liệu thống kê mới nhất của NSMO, công suất lắp đặt hiện đã đạt khoảng 8.400 MW trên toàn hệ thống điện quốc gia, tương đương khoảng 9% tổng công suất lắp đặt của hệ thống.
Trong một số ngày gần đây, qua theo dõi của NSMO, điện mặt trời mái nhà đã cung cấp cho hệ thống điện quốc gia hơn 50 triệu kWh/ngày, chiếm khoảng 5 - 7% sản lượng điện của ngày đó. Ông kỳ vọng con số này sẽ không dừng lại ở đây mà còn tiếp tục tăng trong thời gian tới bởi điện mặt trời mái nhà có nhiều ưu điểm rất rõ. Trước hết, đây là nguồn năng lượng xanh, có đóng góp tích cực cho môi trường.
Thứ hai, điện mặt trời mái nhà có thể được triển khai rất nhanh. Nếu xây dựng một nhà máy thủy điện hoặc nhiệt điện khí, thời gian có thể mất từ 3 - 5 năm, thậm chí lâu hơn. Trong khi đó, với điện mặt trời mái nhà, nếu hộ gia đình lắp đặt thì chỉ trong khoảng một tuần là đã có thể đưa vào sử dụng.
Một điểm quan trọng khác là điện mặt trời mái nhà không phụ thuộc lớn vào biến động của thị trường thế giới. Chúng ta có thể chủ động hơn với nguồn điện này. Trong khi đó, than, dầu, khí và nhiều loại nhiên liệu khác đều chịu tác động rất mạnh từ thị trường quốc tế.