Bộ Tài chính ban hành Thông tư số 48/2026/TT-BTC hướng dẫn giám sát giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ carbon trên sàn giao dịch carbon trong nước và chế độ báo cáo của Sở giao dịch chứng khoán, Tổng công ty lưu ký và bù trừ chứng khoán Việt Nam với Ủy ban Chứng khoán Nhà nước về hoạt động sàn giao dịch carbon trong nước. Thông tư có hiệu lực thi hành từ ngày 12/5/2026.
Theo Thông tư số 48/2026/TT-BTC, việc giám sát giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ carbon được thực hiện thống nhất, thường xuyên, liên tục, kịp thời và phối hợp chặt chẽ giữa Sở giao dịch chứng khoán Việt Nam, Sở giao dịch chứng khoán Hà Nội, thành viên giao dịch carbon nhằm bảo đảm sàn giao dịch carbon trong nước hoạt động công khai, minh bạch, công bằng, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể tham gia.
Thành viên giao dịch carbon có trách nhiệm giám sát hoạt động giao dịch của các chủ thể mở tài khoản hoặc giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ carbon tại thành viên giao dịch carbon và báo cáo Sở giao dịch chứng khoán Việt Nam, Sở giao dịch chứng khoán Hà Nội theo quy định.
Ảnh minh họa
Sở giao dịch chứng khoán Hà Nội thực hiện giám sát hoạt động giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ carbon trên cơ sở dữ liệu giao dịch từ hệ thống giao dịch carbon, báo cáo giám sát và tài liệu liên quan của thành viên giao dịch carbon, báo cáo và tài liệu liên quan của đối tượng giám sát, các cơ quan, tổ chức khác, kết hợp với các nguồn thông tin trên các phương tiện thông tin đại chúng, tin đồn có liên quan thu thập được để kịp thời phát hiện, báo cáo Sở giao dịch chứng khoán Việt Nam những giao dịch bất thường, giao dịch có dấu hiệu vi phạm pháp luật.
Sở giao dịch chứng khoán Việt Nam thực hiện giám sát hoạt động giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ carbon trên cơ sở báo cáo giám sát và dữ liệu giao dịch của Sở giao dịch chứng khoán Hà Nội, báo cáo giám sát và tài liệu liên quan của thành viên giao dịch carbon, báo cáo và tài liệu liên quan của đối tượng giám sát, các cơ quan, tổ chức khác, kết hợp với các nguồn thông tin trên các phương tiện thông tin đại chúng, tin đồn có liên quan thu thập được để kịp thời phát hiện, báo cáo Ủy ban Chứng khoán Nhà nước những giao dịch có dấu hiệu vi phạm pháp luật.
Thông tư cũng đặt ra nhiều nghĩa vụ mới đối với các thành viên giao dịch carbon. Các đơn vị này phải triển khai hệ thống chỉ tiêu báo cáo giám sát giao dịch, đảm bảo lệnh giao dịch được thực hiện trên cơ sở tài khoản đã đăng ký lưu ký hợp lệ tại Tổng công ty lưu ký và bù trừ chứng khoán Việt Nam, đồng thời có trách nhiệm cung cấp đầy đủ thông tin, dữ liệu và giải trình khi cơ quan quản lý yêu cầu.
Trong khi đó, Tổng công ty lưu ký và bù trừ chứng khoán Việt Nam sẽ thực hiện giám sát các thành viên lưu ký carbon về hoạt động lưu ký, thanh toán giao dịch; rà soát thông tin mở tài khoản lưu ký để đảm bảo tuân thủ quy định pháp luật. Trường hợp phát hiện dấu hiệu vi phạm liên quan đến hoạt động lưu ký hoặc thanh toán giao dịch carbon, Tổng công ty lưu ký và bù trừ chứng khoán Việt Nam phải báo cáo Ủy ban Chứng khoán Nhà nước xử lý theo quy định.
Một điểm mới là quy định về thời hạn báo cáo đối với các giao dịch hoặc sự cố có dấu hiệu bất thường. Sở giao dịch chứng khoán Việt Nam và Tổng công ty lưu ký và bù trừ chứng khoán Việt Nam phải gửi báo cáo cho Ủy ban Chứng khoán Nhà nước trong vòng 24 giờ kể từ thời điểm phát hiện vụ việc hoặc phát sinh sự cố ảnh hưởng đến hệ thống giao dịch, lưu ký và thanh toán. Các báo cáo phải nêu rõ dấu hiệu vi phạm, nội dung phân tích và kiến nghị biện pháp xử lý.
Bên cạnh cơ chế giám sát, Thông tư số 48/2026/TT-BTC cũng quy định chi tiết chế độ báo cáo định kỳ hàng quý, hàng năm đối với hoạt động giao dịch và lưu carbon. Nội dung báo cáo bao gồm số lượng chủ thể tham gia giao dịch, khối lượng và giá trị giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ carbon, biến động giá, tình hình lưu ký, thanh toán giao dịch cũng như những vụ việc vi phạm được phát hiện và xử lý.
Thông tư số 48/2026/TT-BTC được ban hành nhằm hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về giám sát giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ carbon trong bối cảnh Việt Nam đang từng bước đưa vào vận hành thị trường carbon trong nước theo lộ trình quy định tại Luật Bảo vệ môi trường (năm 2020), Nghị định số 06/2022/NĐ-CP ngày 7/1/2022 của Chính phủ quy định giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và bảo vệ tầng ô-dôn được sửa đổi bổ sung bởi Nghị định số 119/2025/NĐ-CP ngày 9/6/2025 và Nghị định số 29/2026/NĐ-CP ngày 19/1/2026 về sàn giao dịch carbon trong nước. Đây được xem là một cấu phần quan trọng trong chiến lược giảm phát thải khí nhà kính, hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 mà Việt Nam đã cam kết tại COP26.