Thông tin tại tọa đàm “Hành động toàn cầu vì một hành tinh mát lành hơn” nhân kỷ niệm Ngày Quốc tế bảo vệ tầng ô-dôn (16/9) do Cục Biến đổi khí hậu (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) phối hợp với Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam và Tạp chí Kinh tế Việt Nam/VnEconomy tổ chức, PGS.TS Nguyễn Việt Dũng, Phó Hiệu trưởng Trường Cơ khí, Đại học Bách khoa Hà Nội cho biết, nhu cầu làm mát đang tăng mạnh mẽ do vấn đề nóng lên toàn cầu, quá trình đô thị hóa và công nghiệp hóa, đặc biệt gần đây là tác động của chuyển đổi số và công nghiệp công nghệ số.
Theo PGS.TS. Nguyễn Việt Dũng, trong khoảng hai thập kỷ qua, lĩnh vực làm mát tại Việt Nam ghi nhận sự phát triển rất nhanh. 10 năm đầu, tốc độ tăng trưởng hàng năm luôn là hai con số và lớn hơn gần gấp 3 lần so với trung bình tăng GDP của Việt Nam. Trong 10 năm trở lại đây, tốc độ tăng giảm dần nhưng vẫn ở mức gần như gấp đôi so với tốc độ tăng trung bình của toàn bộ lĩnh vực làm mát trên toàn thế giới. Theo một số nghiên cứu, lĩnh vực làm mát hiện đang chiếm 25,5% tổng sản lượng điện thương phẩm của cả nước và nếu không có giải pháp, con số này có thể tăng lên gấp 3 lần đến năm 2030.
Để hướng tới làm mát bền vững cần bắt đầu từ giảm nhu cầu làm mát ngay từ khâu thiết kế, xây dựng và vận hành công trình
Theo các chuyên gia, làm mát là một nhu cầu rất lớn và không thể thiếu, đặc biệt vào mùa nóng. Tuy nhiên, môi chất lạnh dùng trong lĩnh vực làm mát lại gây ra hiệu ứng nhà kính, phá hủy tầng ô-dôn rất lớn.
Ông Nguyễn Việt Dũng cho biết, chúng ta càng dùng điều hòa để giảm nóng thì càng thải nhiệt ra bên ngoài nhiều. Tình trạng này kết hợp với đô thị hóa, bê tông hóa, khiến nhiệt độ của đô thị sẽ tăng từ 2 - 5 độ C so với các vùng xung quanh. Đây chính là hiện tượng đảo nhiệt đô thị và là một vấn đề rất lớn.
Mặt khác, khi nhiệt độ ngoài trời tăng lên 1 độ C thì tiêu thụ điện của điều hòa cũng tăng lên từ 2 - 4% , tạo vòng luẩn quẩn: càng dùng điều hòa, càng thải nhiệt; nhiệt độ càng cao lại càng phải làm mát, kéo theo tiêu thụ điện và phát thải gián tiếp tăng. Không những thế, trong mỗi một điều hòa có môi chất lạnh (ga lạnh) tuần hoàn được ví như “dòng máu” trong cơ thể con người. Các môi chất lạnh này khi rò rỉ ra không khí có thể gây phá hủy tầng ô-dôn, có tiềm năng gây hiệu ứng nóng lên toàn cầu (GWP) gấp từ hàng trăm tới nhiều nghìn lần so với khí CO2.
Mặt trái của việc làm mát chính là làm cho nhiệt độ nóng lên, đảo nhiệt đô thị và xả thải khí nhà kính vào môi trường lớn. Điều này đòi hỏi chúng ta phải có các giải pháp làm mát bền vững, vừa phải đảm bảo nhu cầu điều hòa, làm mát cuộc sống, sản xuất cho công nghiệp, nhất là công nghiệp số nhưng không làm gia tăng tiêu thụ điện và phát thải khí nhà kính.
Theo các chuyên gia, để hướng tới làm mát bền vững, không thể chỉ từ một thiết bị điều hòa, tìm cách làm cho thiết bị làm mát hiệu quả hơn, tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải, thân thiện khí hậu mà cần bắt đầu từ giảm nhu cầu làm mát ngay từ khâu thiết kế, xây dựng và vận hành công trình.
Ông Nguyễn Công Thịnh, chuyên gia về môi trường xây dựng, tiết kiệm năng lượng và công trình xanh nhấn mạnh tầm quan trọng của phát triển công trình xanh góp phần giảm nhu cầu làm mát và năng lượng cho làm mát. Các yêu cầu về hiệu quả năng lượng, xanh phải được tích hợp và xem xét ngay từ khâu lập quy hoạch chung, quy hoạch chi tiết, quy hoạch phân khu của một dự án, công trình hay một khu đô thị mới. Trong đó, phải chú trọng vấn đề mật độ xây dựng, tỷ lệ diện tích cây xanh, diện tích mặt nước, hướng công trình; làm xanh hóa mặt đệm…
Có thể lựa chọn các vật liệu, đặc biệt là vật liệu bao che, vật liệu tường, vật liệu cửa, vật liệu mái đáp ứng yêu cầu sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả, giảm nhu cầu năng lượng cho làm mát công trình trong giai đoạn vận hành.
Ông Nguyễn Công Thịnh cho rằng, kỹ năng của người quản lý vận hành các thiết bị trong công trình và ý thức của người sử dụng công trình cũng góp phần quan trọng vào việc sử dụng năng lượng tiết kiệm hiệu quả và duy trì “tiêu chuẩn xanh” của công trình.
Theo ông Nguyễn Tuấn Quang, Phó Cục trưởng điều hành Cục Biến đổi khí hậu, làm mát bền vững cần sự kết nối giữa quy hoạch, thiết kế, công nghệ, năng lượng, môi chất lạnh và quản lý vòng đời. Cùng với đó, việc tham gia của doanh nghiệp được xác định là yếu tố quan trọng. Các dự án đáp ứng tiêu chí có thể tiếp cận các nguồn tài chính xanh; hiệu quả năng lượng, chuyển đổi môi chất và thu hồi, tái chế môi chất cũng mở ra cơ hội giảm chi phí vận hành, nâng cao sức cạnh tranh và đóng góp vào mục tiêu giảm phát thải của Việt Nam.
|
Liên Hợp Quốc lựa chọn ngày 16/9 hàng năm là Ngày Quốc tế bảo vệ tầng ô-dôn (World Ozone Day) nhằm nâng cao nhận thức về vai trò của tầng ô-dôn đối với sự sống trên trái đất và thúc đẩy thực hiện các cam kết quốc tế về bảo vệ tầng ô-dôn.
Năm 2026, Ban Thư ký Ô-dôn lựa chọn chủ đề “Hành động toàn cầu vì một hành tinh mát lành hơn” (Global Action for a Cooler Planet), đồng thời kỷ niệm 10 năm kể từ khi Bản sửa đổi, bổ sung Kigali thuộc Nghị định thư Montreal được thông qua, ghi dấu một thập kỷ nỗ lực toàn cầu nhằm giảm dần các chất HFC và thúc đẩy những giải pháp làm mát bền vững.
|