Động lực chính kéo tăng trưởng chung đi lên trong giai đoạn này thuộc về các nhóm cá, nổi bật là cá tra và nhóm cá các loại khác. Trong tháng 10, xuất khẩu cá các loại khác ước đạt 309 triệu USD, tăng 55%, tương đương tăng thêm gần 110 triệu USD. Riêng nhóm này đóng góp khoảng 70% phần kim ngạch tăng thêm của toàn ngành trong tháng. Cá tra đạt hơn 249 triệu USD, tăng 14,9%; cá ngừ tăng 13,4%; mực, bạch tuộc tăng 14,8%.
Ngược lại, tôm đạt gần 474 triệu USD, giảm 4,9%, trong đó tôm chân trắng giảm 8,3%, còn gần 307 triệu USD. Lũy kế 10 tháng, tôm chân trắng đạt 2,62 tỷ USD, chỉ tăng 4%. Tôm hùm xanh đạt gần 915 triệu USD, tăng 31%, đóng góp hơn 216 triệu USD, tương đương khoảng 62% phần tăng thêm của toàn bộ nhóm tôm. Như vậy, mức tăng 9% của xuất khẩu tôm đang được hỗ trợ đáng kể bởi tôm hùm, trong khi tôm chân trắng – sản phẩm chủ lực của ngành nuôi và chế biến tôm tăng chậm.
Theo VASEP, diễn biến này phù hợp với bức tranh tiêu thụ tôm quốc tế: lượng nhập khẩu của Mỹ trong 8 tháng giảm 0,7%, EU giảm 2,3%, còn Trung Quốc tăng 25,5%. Nhu cầu chưa tăng đồng đều, trong khi lượng xuất khẩu của Ecuador cùng kỳ tăng tới 19,8%. Tôm Việt Nam vì thế khó trông chờ vào một đợt tăng giá chung của thị trường để cải thiện xuất khẩu cuối năm.
Xuất khẩu thủy sản 10 tháng đạt hơn 10,4 tỷ USD
Trong khi đó, cá tra có triển vọng thuận lợi hơn. Kim ngạch 10 tháng tiến sát 2 tỷ USD, tăng 11%. Giá cá tuyết Đại Tây Dương duy trì ở mức cao do nguồn cung hạn chế, còn cá minh thái cũng chịu sức ép giá nguyên liệu. Khoảng cách giá giữa cá khai thác và cá nuôi tạo thêm lý do để các nhà phân phối tìm đến cá tra trong phân khúc cá thịt trắng giá vừa phải.
Thị trường Trung Quốc và Hồng Kông (Trung Quốc) tiếp tục là động lực lớn nhất khi đạt kim ngạch đạt 2,62 tỷ USD trong 10 tháng, tăng 30,3%, đóng góp khoảng 54% phần kim ngạch tăng thêm của toàn ngành. Thị trường ASEAN cũng ghi nhận mức tăng 22,9%, đạt 722 triệu USD. Tính chung, hai khu vực này đã tạo thêm gần 745 triệu USD, chiếm khoảng hai phần ba tổng mức tăng trưởng kim ngạch của toàn ngành.
Tại EU và Nhật Bản, xuất khẩu tháng 10 có tín hiệu phục hồi lần lượt tăng 22,1% và 6,7%, nâng đà tăng lũy kế 10 tháng lên tương ứng 1,1% và 2,8%. Dù vậy, tổng giá trị tăng thêm từ hai thị trường này chỉ khoảng 49 triệu USD, mức đóng góp còn khá khiêm tốn.
Đặc biệt, thị trường Mỹ, một trong những thị trường quan trọng của thủy sản Việt Nam đang có dấu hiệu suy giảm. Kim ngạch xuất khẩu thủy sản sang quốc gia này trong tháng 10 giảm 11,8% (còn gần 200 triệu USD), kéo tổng kim ngạch lũy kế 10 tháng giảm 1,2% so với cùng kỳ, xuống mức 1,63 tỷ USD. Sự biến động này gắn liền với đà chững lại của mặt hàng tôm chân trắng và những vướng mắc về thuế quan.
Hiện tại, cộng đồng doanh nghiệp tôm đang dồn sự quan tâm lớn vào kết quả cuối cùng của kỳ rà soát hành chính thuế chống bán phá giá lần thứ 20 (POR20) từ phía Mỹ, dự kiến công bố vào đầu tháng 11/2026. Kết quả chính thức sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc định hình chi phí, tối ưu hóa năng lực cạnh tranh cũng như tác động trực tiếp đến tiến trình đàm phán các đơn hàng giao trong giai đoạn cuối năm 2026 và đầu năm 2027.
Nhìn chung, với kết quả xuất khẩu thủy sản đạt 10,459 tỷ USD sau 10 tháng, việc hoàn thành con số 12 tỷ USD trong năm 2026 được đánh giá là hoàn toàn khả thi. Tuy nhiên, để tạo đà bứt phá bền vững cho giai đoạn tiếp theo, toàn ngành không chỉ cần duy trì sức mua ổn định từ các thị trường trụ cột châu Á mà còn phải chủ động thích ứng với biến động tại thị trường Mỹ, đồng thời nâng cao chất lượng và năng lực cạnh tranh cho các sản phẩm chủ lực như tôm nuôi nhằm vượt qua những thách thức ngắn hạn trên trường quốc tế.