Ngày 20/10, Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) tổ chức cuộc họp kỹ thuật công bố Bản đồ ranh giới rừng năm 2020 phiên bản 1.0 (VFM2020.v1). Đây là bước đi quan trọng nhằm xây dựng hệ thống dữ liệu không gian thống nhất trên phạm vi toàn quốc, tạo cơ sở pháp lý và kỹ thuật hỗ trợ các ngành hàng xuất khẩu chủ lực như gỗ, cà phê và cao su chứng minh sản phẩm không liên quan đến mất rừng hay suy thoái rừng theo Quy định chống mất rừng của Liên minh châu Âu (EUDR).
Phát biểu tại cuộc họp, ông Nguyễn Văn Diện, Phó Cục trưởng Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm, thành viên nhóm công tác chung EUDR nhấn mạnh Quy định chống mất rừng của Liên minh châu Âu đặt ra những yêu cầu ngày càng cao đối với tính hợp pháp, khả năng truy xuất nguồn gốc và bằng chứng chứng minh hàng hóa không có nguồn gốc từ diện tích đất bị mất rừng sau ngày 31/12/2020.
Đối với Việt Nam, việc đáp ứng các yêu cầu này vừa đặt ra thách thức cho doanh nghiệp xuất khẩu vừa tạo động lực đổi mới công tác quản lý, chuyển đổi số dữ liệu tài nguyên rừng và nâng cao uy tín nông, lâm sản trên thị trường quốc tế.
Hiện doanh nghiệp đang sử dụng nhiều nguồn bản đồ khác nhau để đối chiếu thông tin phục vụ EUDR. Sự khác biệt giữa các nguồn dữ liệu có thể gây khó khăn trong xác định hiện trạng rừng tại thời điểm tham chiếu, đặc biệt ở những vùng sản xuất cây công nghiệp lâu năm. Đặc biệt, ba ngành hàng gỗ, cao su và cà phê có thể sử dụng bản đồ như công cụ hỗ trợ quá trình thu thập, đối chiếu và xác minh thông tin phục vụ thực hiện trách nhiệm giải trình theo EUDR.
Việc công bố bản đồ ranh giới rừng tạo cơ sở pháp lý và kỹ thuật hỗ trợ các ngành hàng xuất khẩu chủ lực như gỗ, cà phê và cao su chứng minh sản phẩm không liên quan đến mất rừng hay suy thoái rừng, đáp ứng quy định EUDR
Bản đồ VFM2020.v1 được xây dựng nhằm cung cấp nguồn thông tin dữ liệu không gian thống nhất ở quy mô quốc gia. Thông qua bản đồ, các cơ quan quản lý nhà nước, chính quyền địa phương và cộng đồng doanh nghiệp có thể dễ dàng tra cứu, kiểm tra sự chồng lấn giữa vùng sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp với ranh giới hiện trạng rừng tại thời điểm năm 2020. Đáng chú ý, bản đồ giúp nhận diện chính xác các khu vực trồng cà phê hoặc cao su có cây che bóng được phân loại là đất không có rừng, hạn chế tối đa rủi ro nhầm lẫn với hành vi làm mất rừng. Tất cả dữ liệu này đã được tích hợp công khai trên nền tảng WebGIS tại địa chỉ: eudr.vnforest.gov.vn.
Theo Phó Viện trưởng Viện Sinh thái rừng và Môi trường Phạm Văn Duẩn, VFM2020.v1 được tích hợp từ dữ liệu theo dõi rừng do các địa phương cung cấp, kết hợp xử lý ảnh viễn thám, các nguồn bản đồ tham chiếu quốc tế và kết quả rà soát thực địa. Dữ liệu từ địa phương đóng vai trò là nền tảng đầu vào cốt lõi, trong khi ảnh vệ tinh và dữ liệu quốc tế được áp dụng để phát hiện, đối chiếu những điểm sai khác.
Quá trình xây dựng bản đồ được thực hiện nghiêm ngặt qua 6 bước kỹ thuật: chuẩn hóa dữ liệu hiện trạng rừng năm 2020; rà soát bản đồ quy hoạch 3 loại rừng; đánh giá độ tin cậy từ đa nguồn dữ liệu; phân tích biến động diện tích rừng bằng công nghệ viễn thám; rà soát, xác minh và thống nhất kết quả với các địa phương; hoàn thiện, tích hợp cơ sở dữ liệu lên hệ thống WebGIS.
Bản đồ phân loại dữ liệu thành 3 mức độ tin cậy: độ tin cậy cao: khi tất cả các nguồn dữ liệu hoàn toàn thống nhất; độ tin cậy trung bình: khi tồn tại sự sai khác nhỏ giữa các nguồn; khu vực cần rà soát: khi xuất hiện sự khác biệt rõ rệt giữa bản đồ hiện trạng rừng trong nước, dữ liệu tham chiếu quốc tế và ảnh viễn thám. Các vị trí này được chuyển về địa phương để đối chiếu hồ sơ quản lý và kiểm tra thực địa.
Cùng với việc công bố bản đồ, Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm hướng dẫn các cơ quan, tổ chức và doanh nghiệp khai thác dữ liệu thông qua hệ thống trực tuyến tại địa chỉ eudr.vnforest.gov.vn. Thông qua nền tảng này, người sử dụng có thể tra cứu thông tin ranh giới rừng năm 2020 và đối chiếu với vị trí địa lý của khu vực sản xuất, từ đó bước đầu nhận diện nguy cơ chồng lấn giữa vùng nguyên liệu với diện tích rừng được thể hiện trên bản đồ.
Đối với doanh nghiệp xuất khẩu gỗ, cao su và cà phê, việc tiếp cận một nguồn dữ liệu không gian thống nhất có thể hỗ trợ quá trình kiểm tra vùng nguyên liệu, xác định những vị trí cần bổ sung thông tin và tổ chức xác minh thực địa khi cần thiết. Đây cũng là cơ sở để tăng cường phối hợp giữa doanh nghiệp, người sản xuất và cơ quan quản lý địa phương trong việc chuẩn hóa thông tin vùng trồng, vùng nguyên liệu, góp phần giảm thiểu rủi ro trong quá trình thực hiện yêu cầu truy xuất nguồn gốc.
Tuy nhiên, cơ quan chuyên môn lưu ý, bản đồ VFM2020.v1 là nguồn dữ liệu nền phục vụ kiểm tra, tra cứu và đối chiếu, không phải là căn cứ pháp lý duy nhất để kết luận một lô hàng có đáp ứng quy định EUDR hay không. Để hoàn thiện hồ sơ thẩm định tuân thủ, doanh nghiệp bắt buộc phải cung cấp đầy đủ hồ sơ truy xuất nguồn gốc, tọa độ địa lý vùng trồng và các bằng chứng thực địa liên quan theo yêu cầu của EU.