Ngày 29/10, tiếp tục chương trình kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên, Quốc hội thảo luận về dự án Luật Đất đai (sửa đổi).
Toàn cảnh phiên thảo luận về dự án Luật Đất đai (sửa đổi) sáng 29/10
Qua 2 năm triển khai Luật Đất đai năm 2024, thực tiễn đã phát sinh một số khó khăn, vướng mắc, đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện chính sách, pháp luật nhằm khơi thông nguồn lực đất đai, nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng đất.
Cần làm rõ căn cứ xác định giá đất
Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (thành phố Hải Phòng) thống nhất với quy định Nhà nước quyết định giá đất; UBND cấp tỉnh quyết định bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất theo nguyên tắc do Trung ương quy định. Theo đại biểu, cơ chế này cần được hoàn thiện để rút ngắn thời gian thực hiện, giảm chi phí tuân thủ.
Tuy nhiên, bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất đều được sử dụng để xác định nghĩa vụ tài chính về đất đai và bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất. Vì vậy, đại biểu đề nghị tăng cường kiểm tra, sàng lọc dữ liệu giá đất, loại bỏ các giao dịch bất thường hoặc có dấu hiệu bị thao túng; đồng thời có cơ chế thẩm định, rà soát độc lập đối với những trường hợp có tác động lớn.
Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (thành phố Hải Phòng) nêu ý kiến tại hội trường
Đại biểu cũng đề nghị làm rõ căn cứ điều chỉnh bảng giá đất, quy định quyền yêu cầu xem xét lại mức bồi thường và thời hạn giải quyết cụ thể. Việc xác định giá đất cần bảo đảm công bằng, có căn cứ và có thể kiểm chứng.
Cùng quan tâm đến quy định về bảng giá đất, đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà (tỉnh Quảng Ninh) cho rằng, khoản 5 điều 75 còn có nội dung quy định về điều chỉnh bảng giá đất theo "yêu cầu quản lý nhà nước về đất đai và quản lý giá đất phù hợp với mục tiêu phát triển trong từng thời kỳ". Theo đại biểu, cách diễn đạt này còn rộng, cần được cụ thể hóa để bảo đảm tính minh bạch và khả năng áp dụng.
Đại biểu đề nghị việc điều chỉnh bảng giá đất phải dựa trên diễn biến giá đất có thể kiểm chứng và các yếu tố hình thành giá; trường hợp điều chỉnh xuất phát từ yêu cầu quản lý nhà nước cần có giải trình rõ ràng. Chính phủ cần quy định ngưỡng điều chỉnh, đồng thời yêu cầu hồ sơ thể hiện nguồn dữ liệu, thời điểm thu thập, phương pháp loại bỏ thông tin bất thường, so sánh trước, sau điều chỉnh và đánh giá tác động.
Đối với khoản 2 điều 58 về xử lý đất công xen kẽ trong các dự án, đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà đề nghị làm rõ tiêu chí xác định trường hợp "không tách được thành dự án độc lập". Nếu quy định chưa rõ, có thể phát sinh nguy cơ lợi dụng để không thực hiện đấu giá, đấu thầu, gây thất thoát nguồn lực đất đai.
Theo đại biểu, việc xác định khả năng tách thành dự án độc lập cần căn cứ vào quy hoạch, quy mô, khả năng tiếp cận hạ tầng và chức năng sử dụng đất, thay vì chỉ dựa vào diện tích hoặc hình dạng thửa đất.
Đại biểu Dương Khắc Mai (tỉnh Lâm Đồng) nêu ý kiến tại hội trường
Quan tâm đến điều kiện sống và sinh kế sau tái định cư, đại biểu Dương Khắc Mai (tỉnh Lâm Đồng) đề nghị làm rõ khái niệm "điều kiện tương đương" tại khu tái định cư. Theo đại biểu, việc đánh giá không nên chỉ căn cứ vào nhà ở và hạ tầng mà cần tính đến đất sản xuất, việc làm, trường học, cơ sở y tế và điều kiện sinh hoạt cộng đồng.
Đại biểu đề nghị Chính phủ quy định cụ thể các tiêu chí đánh giá, đồng thời xác định rõ cơ quan chịu trách nhiệm theo dõi việc phục hồi sinh kế của người dân sau tái định cư. Quy định về nguyên tắc "nơi ở mới bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ" cũng cần có tiêu chí đo lường cụ thể; khu tái định cư phải được chuẩn bị sẵn sàng trước khi di dời người dân.
Theo đại biểu, những quy định rõ ràng sẽ góp phần bảo đảm quyền lợi của người có đất bị thu hồi, hạn chế phát sinh vướng mắc trong quá trình tổ chức thực hiện.
Hoàn thiện chính sách đất đai, đẩy mạnh chuyển đổi số
Giải trình, tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng cho biết, dự thảo Luật được hoàn thiện theo hướng phân loại đất thành 3 nhóm chính gồm đất nông nghiệp, đất phi nông nghiệp và đất dự trữ phát triển. Kế hoạch sử dụng đất cấp xã được lập theo hướng đơn giản, số hóa, lồng ghép các quy hoạch, tập trung phân bổ các chỉ tiêu cứng do quốc gia phân bổ và cập nhật nội dung sử dụng đất của các ngành.
Về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, dự thảo thể chế quan điểm chuyển từ "bồi thường tài sản bị thu hồi" sang "tái thiết cuộc sống cho người dân", bảo đảm cải thiện nơi ở, điều kiện sống và sinh kế. Kinh phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư do nhà đầu tư ứng trước được ngân sách nhà nước hoàn trả bằng hình thức trừ vào tiền sử dụng đất, tiền thuê đất; phần còn lại tính vào chi phí đầu tư dự án. Trường hợp dự án chấm dứt, ngân sách nhà nước hoàn trả phần kinh phí đã ứng trước.
Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng giải trình, tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội
Về giao đất, cho thuê đất và chuyển mục đích sử dụng đất, Chính phủ đề xuất tiếp tục thí điểm việc sử dụng đất thông qua thỏa thuận nhận quyền sử dụng đất để thực hiện dự án nhà ở thương mại theo nghị quyết của Quốc hội, chưa luật hóa ngay trong dự thảo Luật.
Đối với tài chính đất đai, dự thảo quy định giá đất được xác định theo bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất, không quy định giá đất cụ thể. Bảng giá đất và hệ số điều chỉnh do HĐND cấp tỉnh ban hành, áp dụng từ ngày 1/1/2028...
Đối với quy định về công chứng, chứng thực, Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng cho biết, Chính phủ đề xuất tại dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) là giao Chính phủ quy định loại hợp đồng thực hiện quyền của người sử dụng đất phải công chứng, chứng thực phù hợp với lộ trình chuyển đổi số và kết nối liên thông dữ liệu về quản lý đất đai.
Như vậy, quy định này vừa bảo đảm đúng tinh thần Nghị quyết số 66 của Bộ Chính trị vừa tạo tính chủ động, linh hoạt, giảm thủ tục tuân thủ của người dân, phù hợp với lộ trình chuyển đổi số và kết nối, liên thông dữ liệu về điều kiện phát triển kinh tế - xã hội của đất nước mà không làm mất quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất.
Đối với phân cấp, phân quyền, cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ tiếp tục rà soát, bảo đảm tính khả thi, gắn với cơ chế giám sát, hỗ trợ và hướng dẫn thực hiện, nhất là ở cấp xã. Về cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số, dự thảo quy định mỗi thửa đất có một mã định danh duy nhất trên phạm vi cả nước. Khi dữ liệu đất đai bảo đảm "đúng, đủ, sạch, sống", cơ quan có thẩm quyền không được yêu cầu người dân cung cấp lại thành phần hồ sơ đã có trong cơ sở dữ liệu; việc yêu cầu bổ sung hồ sơ, nếu có, chỉ thực hiện một lần.
Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng cho biết, Bộ Nông nghiệp và Môi trường được giao hoàn thành cơ sở dữ liệu đất đai trong năm 2026. Hiện cả nước có khoảng 105 triệu thửa đất, trên 70 triệu thửa đã có dữ liệu, trong đó 44 triệu thửa đã được kết nối, liên thông và thống nhất dùng chung trên VNeID.
Để bảo đảm tính thống nhất với dự thảo Luật Nhà ở, Luật Kinh doanh bất động sản và các luật liên quan, cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục rà soát. Dự kiến, Chính phủ ban hành 2 nghị định, gồm nghị định quy định chi tiết Luật Đất đai và nghị định về giá đất do Bộ Tài chính chủ trì.