Ngày 20/1, tại Hà Nội, Trung tâm Khuyến nông quốc gia (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) phối hợp với Viện Nghiên cứu lúa gạo quốc tế (IRRI) tổ chức hội thảo quốc tế “Kinh tế tuần hoàn từ rơm rạ: Đổi mới, hành động, tác động và cơ hội đầu tư (RiceEco 4Is)”.
Theo các nghiên cứu được chia sẻ tại hội thảo, mỗi năm thế giới phát sinh khoảng 500 – 600 triệu tấn rơm rạ. Riêng Tiểu vùng Mekong chiếm một phần đáng kể trong con số này. Tuy nhiên, tại nhiều quốc gia, rơm rạ vẫn chủ yếu bị đốt bỏ hoặc xử lý kém hiệu quả, gây ô nhiễm không khí, làm mất dinh dưỡng đất, gia tăng phát thải khí nhà kính và ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng.
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng gay gắt, các quốc gia Tiểu vùng Mekong đang đứng trước yêu cầu cấp thiết phải tái cấu trúc nền nông nghiệp theo hướng phát thải thấp, thích ứng và bền vững hơn. Do đó, quản lý rơm rạ không còn là câu chuyện kỹ thuật riêng lẻ mà trở thành một “mắt xích” quan trọng trong chiến lược phát triển nông nghiệp xanh của toàn khu vực.
Quản lý rơm rạ bền vững chính là "mắt xích" quan trọng để nông nghiệp Việt Nam thực hiện cam kết Net Zero, đồng thời mở ra cơ hội kinh tế mới cho nông dân
Phát biểu tại hội thảo, ông Lê Quốc Thanh, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông quốc gia nhấn mạnh, trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến ngày càng phức tạp và các cam kết giảm phát thải ngày càng cụ thể, việc chuyển đổi nông nghiệp theo hướng canh tác tuần hoàn, phát thải thấp không còn là lựa chọn mà là yêu cầu tất yếu.
Theo ông, quản lý rơm rạ bền vững chính là "mắt xích" quan trọng để nông nghiệp Việt Nam thực hiện cam kết Net Zero, đồng thời mở ra cơ hội kinh tế mới cho hàng triệu hộ nông dân trồng lúa. Ông khẳng định, Chính phủ cam kết đồng hành cùng nông dân trong việc tiếp cận và ứng dụng các giải pháp khoa học - công nghệ tiên tiến, phù hợp với điều kiện thực tiễn.
Được tài trợ bởi Quỹ Hợp tác Mekong - Hàn Quốc, dự án RiceEco đã cung cấp những bằng chứng khoa học và thực tiễn cho thấy rơm rạ không phải là phế phẩm mà là một nguồn tài nguyên sinh học chiến lược. Nếu được khai thác hợp lý, rơm rạ có thể tạo ra giá trị kinh tế mới cho nông dân, đồng thời góp phần giảm phát thải khí nhà kính và phục hồi hệ sinh thái đất.
Các nghiên cứu lập bản đồ và xây dựng chiến lược quản lý rơm rạ tại đồng bằng sông Cửu Long cho thấy tiềm năng giảm phát thải rất rõ ràng. Theo đó, nếu áp dụng các biện pháp quản lý rơm rạ bền vững, khu vực này có thể giảm tới 36% lượng phát thải từ rơm rạ, tương đương hơn 2 triệu tấn CO₂e mỗi năm. Con số này không chỉ mang ý nghĩa về môi trường mà còn là đóng góp quan trọng cho mục tiêu giảm phát thải quốc gia và cam kết Net Zero của Việt Nam.
Tại Campuchia, các thí nghiệm thực địa cũng cho kết quả tích cực khi việc sử dụng rơm làm phân bón hữu cơ giúp tăng năng suất lúa và rau màu, đồng thời cải thiện rõ rệt đa dạng sinh học của các sinh vật phân hủy trong đất - nền tảng của sức khỏe đất canh tác lâu dài.
PGS.TS. Nguyễn Văn Hùng, chuyên gia cao cấp Viện Nghiên cứu lúa gạo quốc tế kiêm Trưởng dự án RiceEco chia sẻ, sau 3 năm triển khai, dự án đã mang lại những bằng chứng khoa học vững chắc từ thí nghiệm đồng ruộng đến ứng dụng thực tế. Theo ông, ngoài việc gia tăng trên 20% giá trị cho chuỗi lúa - rơm, việc thu gom rơm rạ đưa vào các mô hình kinh tế tuần hoàn còn giúp giảm trên 30% phát thải khí nhà kính.
Trao đổi tại hội thảo, nguyên Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Cao Đức Phát nhận định, xử lý rơm rạ để tăng thu nhập cho nông dân và giảm phát thải là yêu cầu cấp thiết. Muốn mô hình này bền vững, cần đầu tư nghiên cứu các công nghệ hiệu quả hơn, đặc biệt là các chế phẩm sinh học và sản phẩm có giá trị gia tăng cao từ rơm rạ để đủ sức hấp dẫn nông dân và doanh nghiệp tham gia lâu dài.