Các siêu đô thị thế hệ mới không chỉ thúc đẩy quá trình tái phân bổ dân cư từ vùng lõi cũ, là xu thế đô thị hóa mà còn là lựa chọn chiến lược góp phần hiện thực hóa các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam, tạo ra các cực tăng trưởng, trung tâm đổi mới sáng tạo và không gian phát triển bền vững cho quốc gia trong tầm nhìn dài hạn.
Các siêu đô thị thế hệ mới tạo ra các cực tăng trưởng và không gian phát triển bền vững cho quốc gia trong tầm nhìn dài hạn
“Hồi sinh” và “thổi” sức sống cho đô thị cũ
Tại hội thảo khoa học: “Siêu đô thị thế hệ mới - động lực tăng trưởng và phát triển bền vững đô thị Việt Nam trong kỷ nguyên mới” do Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam (VUPDA) tổ chức vào ngày 21/3, bà Trần Thu Hằng, Vụ trưởng Vụ Quy hoạch Kiến trúc (Bộ Xây dựng) cho biết, trong những năm gần đây đô thị hóa Việt Nam đã diễn ra với tốc độ nhanh, mạnh và có bước tiến vượt bậc. Hệ thống đô thị Việt Nam ngày càng mở rộng, đa dạng về quy mô, hình thái và chức năng. Đô thị đã trở thành động lực quan trọng trong phát triển kinh tế xã hội và nơi hội tụ tri thức, sáng tạo, công nghệ và đổi mới.
Tuy nhiên, bà Hằng cũng thừa nhận, đô thị Việt Nam đang phải đối mặt với những thách thức lớn về áp lực hạ tầng, ô nhiễm môi trường, quá tải giao thông, chênh lệch vùng miền, biến đổi khí hậu và các yêu cầu mới về chuyển đổi số đang trở thành những “rào cản” trực tiếp kìm hãm đà tăng trưởng kinh tế - xã hội.
Đánh giá Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới, yêu cầu tăng trưởng cao và bền vững, bà Hằng khẳng định việc hình thành các siêu đô thị thế hệ mới không chỉ là một xu hướng mà là một sự lựa chọn chiến lược nhằm tạo lập các cực tăng trưởng, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao vị thế của đô thị Việt Nam cũng như trong mạng lưới kinh tế khu vực và toàn cầu.
Trước những thách thức đó, nhiều quốc gia và tổ chức quốc tế như UN-Habitat, OECD (Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế) và Ngân hàng Thế giới... đã chuyển hướng nghiên cứu và phát triển mô hình siêu đô thị thế hệ mới, nhấn mạnh đến cấu trúc đa trung tâm, liên kết mạng lưới vùng, quản trị thông minh và phát triển bền vững.
Cụ thể, trên thế giới, mô hình “đô thị 10 - 15 phút” đang trở thành chuẩn mực khắt khe của các siêu đô thị hiện đại. Tại đây, mọi nhu cầu từ làm việc, học tập, chăm sóc sức khỏe đến vui chơi giải trí của người dân đều được đáp ứng trong một bán kính di chuyển ngắn, giúp giảm thiểu đáng kể nhu cầu giao thông cơ giới và khí thải. Hệ thống giao thông được tổ chức thông minh, ưu tiên không gian cho con người và thiên nhiên, tạo nên một cấu trúc sống khép kín nhưng vẫn mở rộng kết nối, với những vùng dân cư ổn định và bền vững trong dài hạn.
Đô thị Việt Nam đang phải đối mặt với những thách thức lớn về áp lực hạ tầng, ô nhiễm môi trường, quá tải giao thông
Ông Lã Kim Ngân (Hội Kiến trúc sư Việt Nam), nguyên Viện trưởng Viện Quy hoạch xây dựng Hà Nội cho biết, siêu đô thị thế hệ mới được định nghĩa không chỉ bằng quy mô mà bởi một hệ tiêu chí toàn diện từ cấu trúc đa cực, hạ tầng thông minh, bền vững môi trường đến chất lượng sống và khả năng chống chịu.
Chung quan điểm, theo ông Bùi Văn Doanh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu bất động sản Việt Nam, Hiệp hội Bất động sản Việt Nam, các siêu đô thị vệ tinh sẽ giúp điều tiết lại mật độ dân cư vốn là áp lực cực lớn và nan giải của hầu hết các đô thị cũ, cung cấp không gian sống thoáng đãng, tách biệt khỏi sự ngột ngạt của lõi đô thị cũ.
“Siêu đô thị nó không chỉ tạo ra không gian sống mới, mà đồng thời còn “giải tỏa”, làm "hồi sinh", thổi sức sống mới cho các đô thị cũ", ông Doanh nói.
Phân bổ lại dân cư và dòng tiền bất động sản
Tại hội thảo, các chuyên gia cũng bàn luận vấn đề quy mô và cấu trúc, những điều kiện thể chế - hạ tầng - công nghệ để có thể vận hành hiệu quả trong bối cảnh Việt Nam bước vào kỷ nguyên mới.
Ông Trương Văn Quảng, Phó Tổng Thư ký Hội Quy hoạch phát triển đô thị Việt Nam cho rằng, hệ thống hạ tầng kết nối đóng vai trò quyết định, từ đường sắt đô thị, cao tốc liên vùng, cảng biển, sân bay đến hạ tầng số và nền tảng dữ liệu quốc gia. Khi đó, các đô thị không còn phát triển đơn lẻ mà trở thành một mạng lưới liên thông.
“Mô hình siêu đô thị Việt Nam cần dựa trên các trụ cột về chức năng kinh tế toàn cầu; kết nối hạ tầng và mạng lưới; hệ sinh thái đổi mới sáng tạo; phát triển bền vững; và quản trị đô thị thông minh nhằm bảo đảm phát triển bền vững, chất lượng sống cao và khả năng cạnh tranh khu vực và toàn cầu”, ông Quảng chia sẻ.
Siêu đô thị thế hệ mới trở thành không gian sống, làm việc và sáng tạo đặc trưng của xã hội đô thị
Theo bà Phạm Thị Miền, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu đánh giá thị trường bất động sản Việt Nam, các đô thị lớn phát triển theo hướng “đơn cực” trong nhiều năm đã dẫn đến tình trạng dòng tiền, dân cư và nhu cầu bị dồn nén vào khu vực trung tâm. Hệ quả là hạ tầng quá tải và giá bất động sản bị đẩy lên cao một cách cục bộ.
“Nếu không thay đổi cấu trúc không gian đô thị, thị trường bất động sản khó có thể vận hành ổn định và bền vững trong dài hạn. Mô hình siêu đô thị thế hệ mới được xem là lời giải mang tính cấu trúc hình thành các “vùng giá” mới và giảm áp lực tăng giá tại khu vực trung tâm”, bà Miền gợi mở vấn đề.
Để hiện thực hóa mô hình này, bà Miền nêu quan điểm cần hội tụ nhiều điều kiện từ quy hoạch liên vùng, thể chế minh bạch, hạ tầng đi trước cho đến sự tham gia của các nhà phát triển có tiềm lực đủ mạnh.
Tại hội thảo, các chuyên gia cũng nhìn nhận các siêu đô thị thế hệ mới vận hành dựa trên dữ liệu, công nghệ và đổi mới sáng tạo, trở thành nơi hội tụ và giữ chân nguồn nhân lực chất lượng cao. Mô hình này được coi là động lực góp phần nâng tầm vị thế quốc gia và hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số cho Việt Nam trong những thập kỷ tới.