Đề án phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh tại đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030 sẽ tổ chức lại sản xuất trên khoảng 1 triệu ha lúa tại vùng đồng bằng sông Cửu Long, áp dụng đồng bộ các biện pháp canh tác giảm phát thải như quản lý nước, giảm lượng giống gieo sạ, tối ưu phân bón, cơ giới hóa và xử lý rơm rạ sau thu hoạch. Đây được xem là mô hình trọng điểm để Việt Nam từng bước tham gia thị trường carbon trong ngành hàng lúa gạo.
Bên cạnh đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang phối hợp với các địa phương, tổ chức trong và ngoài nước, hiệp hội ngành hàng, doanh nghiệp triển khai Đề án sản xuất giảm phát thải lĩnh vực trồng trọt giai đoạn 2025 - 2035, tầm nhìn 2050. Trong đề án này, lúa tiếp tục là ngành hàng ưu tiên do phát thải methane từ ruộng ngập nước chiếm tỷ trọng lớn trong phát thải nông nghiệp.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang xây dựng dự thảo Quy trình sản xuất lúa giảm phát thải và Quy trình MRV (đo đạc, báo cáo và thẩm định giảm phát thải)
Theo các nghiên cứu quốc tế, canh tác lúa hiện chiếm khoảng một nửa lượng phát thải khí nhà kính của toàn ngành nông nghiệp Việt Nam, chủ yếu từ methane phát sinh trong điều kiện ruộng ngập nước kéo dài. Vì vậy, quản lý nước được xem là giải pháp trọng tâm nếu muốn giảm phát thải trong ngành lúa gạo. Đây cũng là nội dung cốt lõi trong dự thảo Quy trình sản xuất lúa giảm phát thải và Quy trình MRV (đo đạc, báo cáo và thẩm định giảm phát thải) đang được lấy ý kiến.
Phát biểu tại cuộc họp, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) Nguyễn Thị Thu Hương cho biết, dự thảo đề xuất áp dụng biện pháp tưới ướt khô xen kẽ (AWD) từ khoảng 20 ngày sau gieo sạ đến trước trỗ bông 10 ngày. Trong mỗi vụ, ruộng cần được rút nước tối thiểu hai lần, mỗi lần khô liên tục ít nhất 3 ngày để giảm phát thải methane. Ba giai đoạn không được rút nước cũng được quy định rõ, gồm thời kỳ đầu sau gieo sạ để hạn chế cỏ dại và chuột, giai đoạn trước và sau trỗ nhằm bảo đảm thụ phấn, cùng thời điểm sau bón phân để hạn chế phát thải N2O.
Dự thảo Quy trình sản xuất lúa giảm phát thải khuyến khích các giống có thời gian sinh trưởng ngắn, bộ lá gọn và sinh khối rễ lớn. Lượng giống gieo sạ được quy định theo từng vùng sinh thái, trong đó, trung du miền núi phía Bắc và đồng bằng sông Hồng không quá 40 kg/ha, các vùng còn lại không quá 80 kg/ha. Đối với rơm rạ sau thu hoạch, dự thảo lưu ý không đốt ngoài đồng. Thay vào đó, rơm rạ được thu gom để sản xuất nấm, phân hữu cơ hoặc than sinh học. Trường hợp không thể thu gom, rơm rạ cần được cày vùi sớm kết hợp chế phẩm sinh học.
Theo bà Nguyễn Thị Thu Hương, dự thảo Quy trình sản xuất lúa giảm phát thải được xây dựng theo hướng bao phủ toàn bộ chu trình canh tác, từ làm đất, giống, quản lý nước, phân bón đến xử lý rơm rạ sau thu hoạch. Tuy nhiên, việc triển khai sẽ theo lộ trình từng bước, trên cơ sở đăng ký của các địa phương và tiếp tục điều chỉnh để phù hợp điều kiện thực tế từng vùng.
Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Hoàng Trung lưu ý cần làm rõ trách nhiệm của từng cấp trong xác nhận, thẩm định và quản lý dữ liệu giảm phát thải. Địa phương phải là nơi tổ chức triển khai, hướng dẫn, giám sát và tổng hợp diện tích thực hiện; còn Bộ Nông nghiệp và Môi trường và các đơn vị chuyên môn chịu trách nhiệm hướng dẫn, thẩm định, kết nối dữ liệu phục vụ quản lý thống nhất.
Theo Thứ trưởng Hoàng Trung, nếu xây dựng một quy trình chung cho toàn quốc thì phải đủ linh hoạt để các địa phương có thể vận dụng theo điều kiện sinh thái và tập quán canh tác riêng. Đồng bằng sông Hồng, miền Trung, miền núi phía Bắc hay đồng bằng sông Cửu Long không thể áp dụng máy móc giống nhau. Ông cũng cho rằng trước mắt chưa nên đặt mục tiêu quá cao về tín chỉ carbon hay các cơ chế tài chính phức tạp mà cần tập trung xây dựng được quy trình khả thi, dễ hiểu, dễ triển khai và có dữ liệu đủ tin cậy.
Để triển khai nhanh chóng, hiệu quả khi hai quy trình được ban hành, Thứ trưởng Hoàng Trung giao Trung tâm Khuyến nông Quốc gia phối hợp các đơn vị chuyên môn và địa phương tổ chức tập huấn ở cấp cơ sở. Theo ông, đây là lực lượng gần nông dân nhất, có vai trò trực tiếp trong đào tạo, hướng dẫn kỹ thuật và trở thành cầu nối giữa cơ quan quản lý với người sản xuất.